ટોપ ન્યૂઝબિઝનેસ

ભારતમાં સોનું અને તાંબાનું ઉત્પાદન, છેલ્લા 5 વર્ષના આંકડા અને સ્થિતિ

India gold production last 5 years statistics: ભારતમાં સોનાં અને તાંબાના ખનન તથા ઉત્પાદનને લઈને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સંસદમાં આપવામાં આવેલી વિગતવાર માહિતી ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવી છે. આ માહિતી ત્યારે વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જ્યારે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ લોકોને એક વર્ષ સુધી સોનાની ખરીદી ટાળવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારત દુનિયાનું સૌથી મોટું સોનાનું આયાતક દેશ છે અને સોનું ખરીદવા માટે દર વર્ષે અબજો ડોલર જેટલી વિદેશી મુદ્રા બહાર જાય છે, જેના કારણે દેશના વિદેશી ભંડાર પર દબાણ પડે છે.

પ્રધાનમંત્રીએ આર્થિક પરિસ્થિતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને નાગરિકોને ખર્ચમાં સંયમ રાખવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે ખાસ કરીને સોનાની ખરીદી ઘટાડવાની વાત કરી હતી, જેથી વિદેશી મુદ્રાની બચત થઈ શકે. સાથે જ તેમણે તાંબાને “ભવિષ્યનું સોનું” ગણાવ્યું હતું અને કહ્યું હતું કે આધુનિક ટેકનોલોજી, વિદ્યુત વાહનો અને સૌર ઊર્જા પેનલોમાં તાંબાનો ઉપયોગ અત્યંત મહત્વનો બની ગયો છે.

છેલ્લા 5 વર્ષમાં ભારતમાં સોનાનું ઉત્પાદન

સરકારી આંકડા મુજબ દેશમાં સોનાનું સ્થાનિક ઉત્પાદન ધીમે ધીમે વધી રહ્યું છે, પરંતુ તે હજુ પણ જરૂરીયાતની તુલનામાં ખૂબ ઓછું છે.

  • વર્ષ 2020–21માં 1127 કિલોગ્રામ સોનાનું ઉત્પાદન થયું હતું
  • વર્ષ 2021–22માં ઉત્પાદન વધીને 1407 કિલોગ્રામ થયું
  • વર્ષ 2022–23માં આ આંકડો 1433 કિલોગ્રામ સુધી પહોંચ્યો
  • વર્ષ 2023–24માં નોંધપાત્ર વધારો સાથે ઉત્પાદન 1586 કિલોગ્રામ થયું
  • વર્ષ 2024–25માં વધુ વધારો નોંધાઈને ઉત્પાદન 1627 કિલોગ્રામ થયું

આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં સોનાના ઉત્પાદનનો ટ્રેન્ડ સતત ઉપર જ રહ્યો છે. છતાં ભારતની સોનાની કુલ માંગ કરોડો કિલોગ્રામમાં હોવાને કારણે સ્થાનિક ઉત્પાદન માત્ર નાનો ભાગ જ પૂરો કરી શકે છે. તેથી દેશને મોટા પ્રમાણમાં સોનાની આયાત પર આધાર રાખવો પડે છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

સોનાના ખનન ક્ષેત્રમાં સરકારના પ્રયાસો

કેન્દ્ર સરકારે દેશના ખનિજ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા માટે અનેક યોજનાઓ શરૂ કરી છે. તેમાં મહત્વપૂર્ણ ખનિજ વિસ્તારોમાં શોધખોળ માટે પરવાનગી આપવાની વ્યવસ્થા, ખાનગી સંસ્થાઓને અન્વેષણ કામગીરીમાં જોડવાની છૂટ અને રાષ્ટ્રીય ખનિજ વિકાસ ટ્રસ્ટ મારફતે નાણાકીય સહાય આપવાનો સમાવેશ થાય છે.

આ ઉપરાંત વર્ષ 2015 પછીથી અત્યાર સુધીમાં દેશમાં કુલ 28 સોનાના ખનન બ્લોક અને 11 તાંબાના ખનન બ્લોકની હરાજી કરવામાં આવી છે. આ પગલાંનો મુખ્ય હેતુ દેશના અંદર ખનિજ ઉત્પાદન વધારવો અને આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.

તાંબાના ઉત્પાદનના પાંચ વર્ષના આંકડા

તાંબાના ખનનમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન સતત ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો છે.

  • વર્ષ 2020–21માં ઉત્પાદન 108718 ટન રહ્યું
  • વર્ષ 2021–22માં તે વધીને 115313 ટન થયું
  • વર્ષ 2022–23માં થોડો ઘટાડો થઈને ઉત્પાદન 112745 ટન રહ્યું
  • વર્ષ 2023–24માં નોંધપાત્ર વધારો સાથે ઉત્પાદન 125230 ટન થયું
  • વર્ષ 2024–25માં ફરી ઘટાડો નોંધાઈને ઉત્પાદન 105012 ટન થયું

આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે તાંબાના ઉત્પાદન સ્થિર નથી અને તેમાં વિવિધ વર્ષોમાં ફેરફાર જોવા મળે છે. તેમ છતાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેશમાં આધુનિક ખનન ટેકનોલોજી અપનાવવાની પ્રક્રિયા તેજ બની છે.

તાંબાના ખનન અને ઔદ્યોગિક ઉપયોગ

તાંબાનો ઉપયોગ આજે અનેક મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં થાય છે. ખાસ કરીને વિદ્યુત વાહનો, વિજળીના વાયરિંગ, મોબાઈલ ટેકનોલોજી, સોલર પેનલ અને ઉદ્યોગ ક્ષેત્રોમાં તેનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. તેથી સરકારનું માનવું છે કે તાંબાનું સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવું દેશના ભવિષ્ય માટે અત્યંત જરૂરી છે.

ખાન મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત સરકારી કંપની તાંબાના ખનનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે અને ઉત્પાદન વધારવા માટે આધુનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ કંપનીના ખાનગીકરણ અંગે હાલ કોઈ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી.

સોનાં અને તાંબાના ક્ષેત્રમાં મુખ્ય પડકારો

ભારતમાં ખનિજ ક્ષેત્રે અનેક પડકારો છે. સોનાના સંસાધનો મર્યાદિત છે અને નવા ખનન સ્થળો શોધવા માટે લાંબી પ્રક્રિયા જરૂરી છે. પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ, ટેકનિકલ પડકારો અને ઊંડા ખનન ખર્ચના કારણે ઉત્પાદન ઝડપથી વધારી શકાયતું નથી. તાંબાના ખનનમાં પણ ખનિજ ગુણવત્તા અને ખાણોની ઊંડાઈ જેવા મુદ્દાઓ ઉત્પાદનને અસર કરે છે. કેટલીક ખાણોમાં જૂની ટેકનોલોજી હોવાથી ઉત્પાદન ક્ષમતા મર્યાદિત રહે છે.

સરકારી આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ભારતમાં સોનાં અને તાંબાના ઉત્પાદન બંનેમાં વધારો થયો છે. છતાં દેશ હજુ પણ સોનાની જરૂરિયાત માટે મોટેભાગે આયાત પર આધાર રાખે છે. સરકારનું ધ્યાન હવે સ્થાનિક ખનન વધારવા, નવી ટેકનોલોજી અપનાવવા અને વિદેશી નિર્ભરતા ઘટાડવા પર કેન્દ્રિત છે.

આર્થિક દૃષ્ટિએ જોવામાં આવે તો સોનાની ખરીદી અને આયાત દેશના વિદેશી ભંડાર પર મોટો પ્રભાવ પાડે છે, જ્યારે તાંબાનું મહત્વ આગામી સમયમાં વધુ વધવાની શક્યતા છે, કારણ કે તે આધુનિક ટેકનોલોજી અને હરિત ઊર્જા ક્ષેત્રનો મુખ્ય આધાર બની રહ્યો છે.

આ પણ વાંચો: US-China : નવ વર્ષ બાદ ચીન જાશે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ, વેપાર અને તાઈવાન અંગે થશે ચર્ચાઓ

 

 

Back to top button