ડિજિટલ રેપ શું છે, બળાત્કારથી કેવી રીતે અલગ છે, ભારતમાં આ પર ચર્ચા કેમ થઈ રહી છે?
નવી દિલ્હી, 24 ઓગસ્ટ 2025: ભારતમાં મહિલાઓ સામે વધતા અપરાધો એક ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. મહિલાઓ સાથે બળાત્કાર અને હિંસાના સમાચારો સાંભળીને દરેકનું હૃદય ધ્રૂજી ઉઠે છે. પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં ‘ડિજિટલ રેપ’ જેવા શબ્દે લોકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે અને આ અંગે સમાજમાં જાગૃતિ લાવવી અત્યંત જરૂરી બની ગયું છે. તો ચાલો, સમજીએ કે ડિજિટલ રેપ શું છે, તે બળાત્કારથી કેવી રીતે અલગ છે અને ભારતમાં આ મુદ્દે ચર્ચા કેમ થઈ રહી છે.
ડિજિટલ રેપ શું છે?
ડિજિટલ રેપનો અર્થ અહીં ટેક્નોલોજી કે ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિઓ સાથે નથી, પરંતુ તે શરીરના કોઈ અંગ, ખાસ કરીને આંગળીઓ કે અન્ય કોઈ વસ્તુ સાથે સંબંધિત છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ, સામાન્ય રીતે મહિલાના ખાનગી અંગોમાં તેની સહમતિ વિના આંગળીઓ, અંગૂઠો કે અન્ય કોઈ વસ્તુનો ઉપયોગ કરીને પ્રવેશ કરે છે, તો તેને ડિજિટલ રેપ કહેવામાં આવે છે. અહીં ‘ડિજિટલ’ શબ્દનો અર્થ અંગ્રેજી શબ્દ ‘ડિજિટ’ (એટલે કે આંગળીઓ, અંગૂઠો કે પગની આંગળીઓ)થી છે.
બળાત્કારથી ડિજિટલ રેપ કેવી રીતે અલગ છે?
બળાત્કાર અને ડિજિટલ રેપ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત શરીરના પ્રજનન અંગોના ઉપયોગનો છે. બળાત્કારમાં પુરુષના પ્રજનન અંગનો ઉપયોગ થાય છે, જ્યારે ડિજિટલ રેપમાં આંગળીઓ, અંગૂઠો કે અન્ય કોઈ વસ્તુનો ઉપયોગ થાય છે. 2012 પહેલાં ડિજિટલ રેપને છૂટછાટ (છેડતી)ના દાયરામાં ગણવામાં આવતું હતું, પરંતુ 2012ના નિર્ભયા કેસ પછી ભારતીય ન્યાય વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો અને તેને બળાત્કારની શ્રેણીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યો. આવો હુમલો ઘર, હોસ્પિટલ, ઓફિસ કે સાર્વજનિક સ્થળે ગમે ત્યાં થઈ શકે છે. આ એક ગંભીર અપરાધ છે, જે પીડિતાના માનસિક, ભાવનાત્મક અને સામાજિક જીવન પર ઊંડી અસર કરે છે.
ભારતમાં ડિજિટલ રેપ પર ચર્ચા કેમ થઈ રહી છે?
ભારતમાં ડિજિટલ રેપની ચર્ચા તાજેતરના વર્ષોમાં વધી છે, ખાસ કરીને 2012ના નિર્ભયા કેસ પછી, જ્યારે બળાત્કારના કાયદાઓમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો અને ડિજિટલ રેપને ગંભીર અપરાધ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો. આ ચર્ચાના કેટલાક મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
કાનૂની સુધારા અને જાગૃતિ: નિર્ભયા કેસ પછી ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) હેઠળ ડિજિટલ રેપને બળાત્કારની શ્રેણીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યો, જેના કારણે આ અંગે જાગૃતિ વધી. જોકે, હજુ પણ ઘણા લોકોને આ શબ્દ અને તેના કાનૂની પરિણામો વિશે સંપૂર્ણ જાણકારી નથી.
-
સામાજિક અજ્ઞાનતા: ડિજિટલ રેપના મોટાભાગના કેસોમાં (લગભગ 70%) આરોપી પીડિતાના નજીકના વ્યક્તિ જ હોય છે, જેમ કે પરિવારનો સભ્ય, મિત્ર કે પરિચિત. આવા કેસો ઘણીવાર નોંધાતા નથી, કારણ કે લોકોને આ અપરાધની ગંભીરતા અને કાયદાકીય વ્યાખ્યા વિશે જાણકારી નથી હોતી.
-
ન્યાયિક ચર્ચાઓ: ડિજિટલ રેપની વ્યાખ્યા અને તેની સજાને લઈને ભારતની અદાલતોમાં ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. ખાસ કરીને, વૈવાહિક બળાત્કાર (મેરિટલ રેપ) અને ડિજિટલ રેપ જેવા મુદ્દાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટમાં અરજીઓ દાખલ થઈ છે, જેના કારણે આ વિષય સતત ચર્ચામાં રહે છે.
-
મહિલા સુરક્ષા અને જાગૃતિની જરૂર: ભારતમાં મહિલાઓ સામે વધતા જાતીય અપરાધોના સંદર્ભમાં ડિજિટલ રેપ જેવા નવા અને ઓછા જાણીતા અપરાધો વિશે જાગૃતિ ફેલાવવાની જરૂર છે. સોશિયલ મીડિયા અને મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા આ મુદ્દે ચર્ચા વધી રહી છે, જેનો હેતુ લોકોને કાયદા અને તેમના અધિકારો વિશે માહિતગાર કરવાનો છે.
ડિજિટલ રેપની સજાનું પ્રાવધાન
ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) અને નવા ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) હેઠળ ડિજિટલ રેપને ગંભીર અપરાધ ગણવામાં આવે છે. આવા કેસોમાં દોષીને ઓછામાં ઓછી 5 થી 7 વર્ષની સજા, જે આજીવન કારાવાસ સુધી લંબાઈ શકે છે, અને દંડ પણ લાગુ થઈ શકે છે. જો પીડિત નાની ઉંમરનું હોય, તો POCSO (Protection of Children from Sexual Offences) કાયદા હેઠળ સજા વધુ કડક હોઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો : શું તમારા ફોનની કોલિંગ સ્ક્રીન અચાનક બદલાઈ ગઈ છે? જાણો શું છે કારણ
