હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પહોંચેલા ભારતીય ટેન્કરોએ યુ-ટર્ન લીધો, શું ઈરાનના દાવા છતાં બધું ઠીક નથી?

Strait Of Hormuz: ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સંપૂર્ણ રીતે ખોલવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં સ્થિતિ હજુ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય બની નથી. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, શનિવારે પર્સિયન ગલ્ફમાં ઘણા ભારતીય તેલ ટેન્કરો યુ-ટર્ન લઈને પાછા ફર્યા હતા. આ ઘટના એવા સમયે બની જ્યારે ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ જાહેરાત કરી હતી કે યુદ્ધવિરામના સમયગાળા દરમિયાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વેપારી જહાજો માટે ‘સંપૂર્ણ રીતે ખુલ્લું’ રહેશે.

ભારતીય અને ગ્રીક જહાજો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પાર કરી શક્યા નહીં

અહેવાલ મુજબ ચાર ભારતીય તેલ ટેન્કર, સનમાર હેરાલ્ડ, દેશ ગરિમા, દેશ વૈભવ અને દેશ વિભોર દુબઈથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ તરફ જઈ રહ્યા હતા, પરંતુ તેઓ મધ્યમાં જ માર્ગ બદલાવીને પરત ફરી ગયા. તેવી જ રીતે, બે ગ્રીક ટેન્કર નિસોસ કેરોસ અને મિનર્વા એવ્રોપી પણ આ મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગ પાર કરી શક્યા નથી. હાલમાં, આમાંના મોટાભાગના જહાજો ઈરાની ટાપુ કેશમની આસપાસ જોવા મળ્યા છે.

8.3 મિલિયન બેરલ તેલ અટવાયું

આ છ ટેન્કરોમાં કુલ મળીને લગભગ 8.3 મિલિયન બેરલ ગેર-ઈરાની કાચું તેલ ભરેલું છે. જો આ જહાજો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પાર કરી શક્યા હોત, તો 28 ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા આ સંઘર્ષ બાદ એક જ દિવસમાં ખાડીમાંથી બહાર નીકળતું આ સૌથી મોટું તેલ પ્રવાહ ગણાત.

રેડિયો પર ચેતવણી મળ્યા બાદ જહાજોએ માર્ગ બદલ્યો

જહાજ માલિકોના જણાવ્યા મુજબ, શુક્રવાર રાત્રે આ ટેન્કરોને રેડિયો દ્વારા ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પાર કરવા માટે ઈરાની નૌસેનાની મંજૂરી લેવી ફરજિયાત છે. આ ચેતવણી મળ્યા બાદ જ ઘણા જહાજોએ પોતાનો માર્ગ બદલ્યો અને આગળ વધવાને બદલે પાછા ફરી ગયા.

ઈરાનનો યુ-ટર્ન, શરતો સાથે ખુલ્લો રહેશે માર્ગ

ઈરાને શરૂઆતમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંપૂર્ણ રીતે ખોલવાની જાહેરાત કરી હતી, પરંતુ થોડા જ કલાકોમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે જો અમેરિકા પોતાના નૌકાદળ પ્રતિબંધને હટાવશે નહીં, તો આ સમુદ્રી માર્ગ ફરીથી બંધ પણ થઈ શકે છે. બીજી તરફ, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના આ નિર્ણયની પ્રશંસા કરી હતી, પરંતુ સાથે જ જણાવ્યું કે ઈરાની બંદરો અને શિપિંગ પર લાગેલી યુએસ નાકાબંધી હાલ પૂરતી યથાવત રહેશે.

IRGCની મંજૂરી વિના પસાર થવા દેવામાં નહીં આવે

ઈરાનના એક વરિષ્ઠ સૈન્ય અધિકારીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થનારા તમામ વ્યાપારી જહાજોએ નિર્ધારિત માર્ગનું પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે અને ઈરાનની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ (IRGC)ની મંજૂરી લેવી પડશે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તાએ પણ જણાવ્યું છે કે તમામ જહાજોએ ઈરાનના સંપૂર્ણ સંકલન સાથે જ કામગીરી કરવી પડશે.

રાજકીય નેતૃત્વ સામે IRGC

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમને લઈને હવે એવો પ્રશ્ન ઉભો થયો છે કે શું ઈરાનની રાજકીય સરકાર અને IRGC (ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ) વચ્ચે સંકલનનો અભાવ છે? અમેરિકા અને ઇઝરાયલના હુમલાઓમાં અનેક ટોચના નેતાઓના મૃત્યુ બાદ IRGCએ દેશના પ્રશાસનિક અને વ્યૂહાત્મક નિર્ણયોમાં પોતાની પકડ વધુ મજબૂત કરી હોવાનું પણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.

ભારતીય જહાજોની મોટી હાજરી

હાલ સુધીમાં કાચું તેલ અને એલપીજી લઈને જતા આઠ ભારતીય ટેન્કરો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પાર કરીને ભારતના વિવિધ બંદરો સુધી પહોંચી ચૂક્યા છે. યુદ્ધની સ્થિતિ દરમિયાન આ કોરિડોરમાંથી પસાર થતા જહાજોની સંખ્યાના મામલે ભારત ટોચના દેશોમાં સામેલ રહ્યું છે. ઈરાને અગાઉ ભારત, પાકિસ્તાન, ઈરાક, રશિયા અને ચીન જેવા મિત્ર દેશોના જહાજોને આ માર્ગમાંથી પસાર થવાની મંજૂરી આપી હતી.

તેલ બજારની અસ્થિરતા

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવાની જાહેરાત પછી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના ભાવમાં ઘટાડો થયો હતો, જેના કારણે યુદ્ધનો અંત આવવાની આશા જાગી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ મંત્રણાનો બીજો રાઉન્ડ આવતા અઠવાડિયે પાકિસ્તાનમાં યોજાવાનો છે, જે વધુ સ્પષ્ટતા પ્રદાન કરી શકે છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા સામાન્ય ટ્રાફિક ફરી શરૂ થવામાં ઘણા અઠવાડિયા કે મહિનાઓ લાગી શકે છે.

તેલ બજારમાં ઉતાર-ચઢાવ

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવાની જાહેરાત બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમતોમાં ઘટાડો નોંધાયો છે, કારણ કે યુદ્ધ સમાપ્ત થવાની આશા વધી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે આગામી અઠવાડિયે પાકિસ્તાનમાં શાંતિ વાર્તાનો બીજો રાઉન્ડ યોજાવાનો છે, જેના કારણે પરિસ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે. તેમ છતાં નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સામાન્ય જહાજી અવરજવર ફરી શરૂ થવામાં હજુ અનેક અઠવાડિયા અથવા મહીનાઓ લાગી શકે છે.

ઈરાને આખરે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું, “અમે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના રક્ષક છીએ અને અમારા હકની રક્ષા માટે કોઈપણ પ્રકારની ઢીલ નહીં રાખીએ,” જે દર્શાવે છે કે પરિસ્થિતિ અત્યંત સંવેદનશીલ છે.

આ પણ વાંચો: કર્ણાટકમાં બર્ડ ફ્લૂનો કહેર, H5N1 વાયરસની પુષ્ટિ થઈ, 7,000થી વધુ મરઘીઓને દફનાવવામાં આવી