ટોપ ન્યૂઝટ્રેન્ડિંગનેશનલબિઝનેસ

SEBIએ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સાથે સંકળાયેલા નિયમોમાં કર્યો મોટો ફેરફાર

નવી દિલ્હી, 21, ઓક્ટોબર, 2025: જ્યારે તમે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે ડીમેટ ખાતુ ખોલાવ્યું હશે નોમિની નામ ભરવાનું કદાચ તમને ઔપચારીકતા લાગતી હશે. પરંતુ હવે તે જ નામ ભવિષ્યમાં તમારા પરિવારની આર્થિક સુરક્ષા નક્કી કરી શકે છે. માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI)એ એક મોટું પગલું લગીધુ છ. હવે દરેક ડીમટ કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ફોલિયોમાં 10 નોમિની સુધી જોડી શકો છો. દરેક રોકાણકારને નોમિની લખવા પડશે અથવા ફરી ઔપચારીક રૂપથી Opt-Outનો વિકલ્પ પસંદ કરવો પડશે. આ નિયમ સેબીના નવા સર્ક્યુલરનો હિસ્સો છે. તેનો અર્થ એ છે કે હવે રોકાણનો અંત એટલો જ વ્યવસ્થિત હશ, જેવો તેનો પ્રારંભ હોય છે.

પહેલા કયા નિયમો હતા?

પહેલાં, મોટાભાગના પ્લેટફોર્મ ફક્ત 1-3 નોમિની ઉમેરવાની મંજૂરી આપતા હતા. ઘણીવાર, રોકાણકારો નોમિની ઉમેરવાનું ભૂલી જતા હતા અથવા અધૂરી માહિતી આપતા હતા. આવા કિસ્સાઓમાં, નોમિનીનું નામ હાજર હતું, પરંતુ ઓળખ ખૂટતી હતી.

સેબીએ હવે નિયમો સ્પષ્ટ કર્યા છે.

  • એક જ ખાતા અથવા ફોલિયોમાં 10 જેટલા નોમિની ઉમેરી શકાય છે.
  • દરેક નોમિનીનો હિસ્સો (%) નક્કી કરવો આવશ્યક છે.
  • બધા નોમિનીનો KYC અને ઓળખનો પુરાવો ફરજિયાત છે.
  • રોકાણકારના મૃત્યુ પછી રોકાણના ટ્રાન્સફરને સરળ બનાવવામાં આ ફેરફાર મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.

સેબીએ આ ફેરફાર શા માટે કર્યો?

ભારતમાં રૂ. 1.8 લાખ કરોડથી વધુ મૂલ્યના રોકાણો દાવા વિનાના પડે છે. આનું કારણ એ છે કે, રોકાણકારના મૃત્યુ પછી, પરિવાર અથવા વારસદારો તેમના અધિકારો સાબિત કરવામાં અસમર્થ હોય છે.

સેબીનો ઉદ્દેશ્ય શું છે?

  • દાવાની પ્રક્રિયાને ડિજિટલ અને ઝડપી બનાવવા.
  • ડેટા સ્પષ્ટતા વધારવી જેથી પરિવારોને વારંવાર દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા ન પડે.
  • વિવાદો ઘટાડવા – જો નામો અને શેર પૂર્વ-નિર્ધારિત હોય, તો સંઘર્ષ ઓછો થશે.
  • આ પગલું રોકાણકારોના વારસાને “પેપર પ્રોસેસ”થી સ્પષ્ટ અને સુરક્ષિત સિસ્ટમ તરફ ખસેડશે.

નોમિનીની સંખ્યા શા માટે વધારવી?

10 નોમિનીને મંજૂરી આપવી એ ફક્ત એક સંખ્યા નથી, પરંતુ એક સામાજિક વાસ્તવિકતાની માન્યતા છે. ભારતમાં, સંયુક્ત પરિવારો, મલ્ટી જનરેશન માળખાં અને વિવિધ સંબંધોમાં મિલકતનું વિતરણ હવે વ્યક્તિગત જરૂરિયાતોને અનુરૂપ ડિઝાઇન કરી શકાય છે.

ઉદાહરણ તરીકે, એક વ્યક્તિ માતાપિતા, જીવનસાથી, બંને બાળકો અને એક સામાજિક સંસ્થાને પણ નોમિનેટ કરી શકે છે. દરેક નોમિનીના શેરને પૂર્વ-નિર્ધારિત કરવાથી બેંક સમસ્યાઓ અને કૌટુંબિક વિવાદો અટકાવી શકાશે.

રોકાણકારો માટે નોટ્સ:

દરેક મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અથવા ડીમેટ ખાતા માટે નોમિની દાખલ કરો અથવા નાપસંદ કરો. હવે 10 નોમિની સુધીની મંજૂરી છે.

દરેક બેંક ખાતામાં 4 નોમિની દાખલ કરો.

  • પરિવારને મૃત્યુના 15 દિવસની અંદર દાવાનું સમાધાન કરવાનો અધિકાર છે; બેંકોએ બિનજરૂરી કોર્ટ દસ્તાવેજો માંગવા જોઈએ નહીં.
  • માલિકીના વિવાદો ટાળવા માટે વસિયત અથવા ટ્રસ્ટ તૈયાર કરો.
  • સગીર અથવા NRI નોમિની માટે વાલી અથવા પ્રમાણિત દસ્તાવેજો તૈયાર રાખો.

નોમિનેશન એક કાનૂની કવચ છે

તમારા મહેનતથી કમાયેલા પૈસા ત્યારે જ વારસામાં મળે છે જ્યારે તે સમયસર યોગ્ય હાથમાં પહોંચે છે. તાજેતરના ફેરફારો આ દિશામાં એક ઐતિહાસિક પગલું છે. હવે, નોમિનેશન એક કાનૂની રક્ષણ છે. તેથી, તમારા રોકાણો, બેંક ખાતાઓ અને લોકર્સ માટે નોમિનેશન માહિતી તાત્કાલિક અપડેટ કરો. અને યાદ રાખો, નોમિનેશન એ વારસાનો અધિકાર નહીં, પરંતુ ટ્રાન્સફર મિકેનિઝમ છે.

નોમિની કોણ છે?

ઘણા લોકો માને છે કે નોમિની મિલકતનો માલિક બને છે. આ એક ગેરસમજ છે. નોમિની એ વ્યક્તિનો ઉલ્લેખ કરે છે જેને રોકાણકારના મૃત્યુ પછી રકમ મેળવવાનો અધિકાર હોય છે. જો કે, તે અંતિમ માલિક નથી.

કાયદા મુજબ, નોમિની ફક્ત ટ્રસ્ટી તરીકે કાર્ય કરે છે, જે વસિયતનામામાં નામ આપેલા કાનૂની વારસદારો અથવા લાભાર્થીઓને રકમનું વિતરણ કરવા માટે જવાબદાર છે. તેથી, નોમિનીનું નામ નોંધાવવું ફરજિયાત છે, પરંતુ વસિયતનામા અથવા ખાનગી કૌટુંબિક ટ્રસ્ટ બનાવવું પણ જરૂરી છે.

બેંક ખાતા અને લોકર માટે 4 નોમિની સુધીની મંજૂરી

બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં મોટા ફેરફારો થયા છે, જેમાં સિક્યોરિટીઝનો સમાવેશ થાય છે. બેંકિંગ કાયદા (સુધારા) બિલ, 2024 હેઠળ, હવે બેંક ખાતા, લોકર અને સેફ-કસ્ટડી ખાતા માટે ચાર નોમિની સુધીની નોમિની કરી શકાય છે.

  • ડિપોઝિટ ખાતાઓમાં, રોકાણકારો પ્રમાણસર અથવા ક્રમિક રીતે નોમિની પસંદ કરી શકે છે.
  • બીજી બાજુ, લોકર અને સેફ-કસ્ટડી ખાતાના કિસ્સામાં, ફક્ત ક્રમિક નોમિનેશન જ માન્ય રહેશે.
  • આ ફેરફાર દાવાઓમાં સ્પષ્ટતા અને પારદર્શિતા લાવશે. અગાઉ, પરિવારોને પ્રાથમિક અધિકારો કોના હશે તે નક્કી કરવામાં મહિનાઓ લાગતા હતા.

આ પણ વાંચોઃ FTA બાદ બ્રિટીશ કંપનીઓની ભારતમાં પ્રવેશ ઝડપી બન્યો, ઇન્ટરનેશનલ રિપોર્ટમાં મોટો દાવો

Back to top button