ભારત પ્રવાસ પહેલાં PM બાલેન શાહની ‘બેલેન્સ ડિપ્લોમસી’, ચીનને પણ ખુશ કરવાની નેપાળની તૈયારી

Nepal: નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહ 22 નવેમ્બરે ભારતની મુલાકાતે આવશે, જ્યારે તેમની પાર્ટી RSPના 20 સાંસદોનું પ્રતિનિધિમંડળ ચીનના પ્રવાસે જશે. ભારત પાસેથી 2 અબજ ડોલરની આર્થિક સહાય અને ચીન પાસેથી રોકાણ મેળવવા પાછળ નેપાળની શું રણનીતિ છે? નેપાળ ભારત અને ચીન બંને સાથે પોતાના સંબંધો મજબૂત બનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. એક તરફ નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહ ભારત પ્રવાસની તૈયારી કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ તેમની પાર્ટીના 20 સાંસદોનું પ્રતિનિધિમંડળ ચીનના પ્રવાસે જઈ રહ્યું છે. આ બંને મુલાકાતો દ્વારા કાઠમંડુ પોતાની વિદેશ નીતિમાં સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

માર્ચમાં વડાપ્રધાન પદ સંભાળ્યા બાદ બાલેન શાહનો આ પ્રથમ સત્તાવાર દ્વિપક્ષીય વિદેશ પ્રવાસ હશે. તેઓ 22 નવેમ્બરે નવી દિલ્હી પહોંચવાના છે. બીજી તરફ, સત્તારૂઢ રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટી (RSP)નું ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ લગભગ બે અઠવાડિયાના રાજકીય અને રાજદ્વારી સંબંધોને મજબૂત બનાવવાના હેતુથી રવિવારે બેઇજિંગ જવા રવાના થશે.

ભારત અને ચીન વચ્ચે સંતુલન બનાવવાની નેપાળની રણનીતિ

‘ધ કાઠમંડુ પોસ્ટ’ના અહેવાલ અનુસાર, RSPના મહાસચિવ અને સાંસદ બિપિન આચાર્યના નેતૃત્વમાં ચીન જઈ રહેલા પ્રતિનિધિમંડળને બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ (BRI), ચીન દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતા પ્રોજેક્ટ્સ, પ્રવાસન, આર્થિક સહયોગ અને અગાઉ થયેલા દ્વિપક્ષીય કરારોના અમલીકરણ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. જોકે, આ કોઈ સત્તાવાર સરકારી પ્રતિનિધિમંડળ નથી, પરંતુ સત્તારૂઢ પાર્ટીના સાંસદોનું પ્રતિનિધિમંડળ છે.

વડાપ્રધાન બાલેન શાહે સાંસદોને સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે તેઓ ચીન સમક્ષ નેપાળનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી વખતે કોઈ પણ પ્રકારની લઘુતાગ્રંથિ ન રાખે. નેપાળ નાનો દેશ હોવા છતાં પોતાના હિતોના મુદ્દે મક્કમતાથી વાત કરે. શાહે સાંસદોને ચીન સાથે અટકી પડેલા વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ અને તેમના અમલીકરણમાં આવતી સમસ્યાઓ અંગે સ્પષ્ટતા માગવા પણ જણાવ્યું છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

બેઇજિંગમાં આ પ્રતિનિધિમંડળની ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના પોલિટ બ્યૂરોના એક સભ્ય તેમજ પાર્ટીના આંતરરાષ્ટ્રીય વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે મુલાકાત થવાની શક્યતા છે. RSPના સંસદીય પક્ષના ઉપનેતા ગણેશ પરાજુલીના જણાવ્યા અનુસાર, વડાપ્રધાને નેપાળની બિનજોડાણવાદી વિદેશ નીતિ જાળવી રાખવા અને પાડોશી દેશો સહિત અન્ય રાષ્ટ્રો સાથે સંતુલિત સંબંધો સ્થાપિત કરવા પર ભાર મૂક્યો છે.

22 નવેમ્બરે ભારત આવશે નેપાળના વડાપ્રધાન

બાલેન શાહની ભારત મુલાકાતનું આર્થિક અને રાજદ્વારી દૃષ્ટિકોણથી વિશેષ મહત્ત્વ છે. અગાઉ તેમણે પોતાના કાર્યકાળના પ્રથમ વર્ષમાં વિદેશ પ્રવાસ નહીં કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. જોકે, હવે તેમણે ભારતીય વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણનો સ્વીકાર કર્યો છે. ભારતના વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસરીએ 4 અને 5 નવેમ્બરે કાઠમંડુની મુલાકાત દરમિયાન વડાપ્રધાન મોદીનું આમંત્રણ આપ્યું હતું. આ દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે અનેક દ્વિપક્ષીય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી. તેમાં ભારત પાસેથી 2 અબજ ડોલરના આર્થિક સહાય પેકેજ મેળવવાનો નેપાળનો પ્રસ્તાવ પણ સામેલ હતો.

ભારત પાસેથી 2 અબજ ડોલરની મદદ માગી

નેપાળે પોતાના માળખાગત વિકાસ અને વિવિધ વિકાસલક્ષી યોજનાઓને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવા માટે ભારત પાસેથી કુલ 2 અબજ ડોલરની મદદ માગી છે.

આ પણ વાંચો:વિશ્વમાં બદલાઈ ગઈ સ્થૂળતાની પરિભાષા, અહીં જાણો મહત્વની બાબત

આ પ્રસ્તાવમાં નીચે મુજબની સહાયનો સમાવેશ થાય છે:

– 1 અબજ ડોલરની ગ્રાન્ટ: બિનપરત સહાય તરીકે માગવામાં આવી છે.
– 1 અબજ ડોલરની રાહતદરે લોન: વિકાસ અને માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સ માટે માગવામાં આવી છે.

ગ્રાન્ટ હેઠળ બટવલ-પોખરા એક્સપ્રેસવે માટે 500 મિલિયન ડોલર અને ભોટેકોશીમાં અચાનક આવેલા પૂરથી નુકસાન પામેલા માળખાનું પુનર્નિર્માણ કરવા માટે 500 મિલિયન ડોલરની માગ કરવામાં આવી છે. જ્યારે રાહતદરે મળનારી લોનનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ અને વીજળી ટ્રાન્સમિશન લાઇનોના નિર્માણ માટે કરવામાં આવશે.

ભારત સાથે કયા મુદ્દાઓ પર થશે ચર્ચા?

ભારત પ્રવાસ દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.

– પંચેશ્વર બહુહેતુક પરિયોજના.
– ભારત અને નેપાળને જોડતી પેટ્રોલિયમ પાઇપલાઇન્સ.
– વેપાર અને ઊર્જા સહયોગ.
– સરહદ પાર કનેક્ટિવિટી અને માળખાગત વિકાસ.
– નેપાળમાં IIT અને IIM જેવી પ્રતિષ્ઠિત ભારતીય સંસ્થાઓની શાખાઓ ખોલવાનો પ્રસ્તાવ.

આ ઉપરાંત નેપાળને હાઇડ્રોપાવર અને વીજળી ક્ષેત્રે ભારતના સહયોગની પણ અપેક્ષા છે.

બંને પાડોશી દેશો સાથે સંબંધો મજબૂત કરવાની તૈયારી

નેપાળને વેપાર, ઊર્જા, માળખાગત વિકાસ અને ટ્રાન્ઝિટ માટે ભારતના સહયોગની જરૂર છે. બીજી તરફ, તે પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતા જાળવી રાખીને ચીન પાસેથી પણ રોકાણ અને વિકાસલક્ષી સહયોગ મેળવવા માગે છે. આથી ભારત અને ચીન બંને સાથે એકસાથે વાતચીત કરીને બાલેન શાહ સરકાર પોતાની વિદેશ નીતિમાં સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. RSPના ચીફ વ્હિપ કવિન્દ્ર બુર્લાકોટીના જણાવ્યા અનુસાર, ચીનની મુલાકાત માત્ર પ્રવાસન પૂરતી મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ, પરંતુ બંને દેશોના વિકાસલક્ષી હિતોને પણ આગળ વધારવી જોઈએ. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ચીન પ્રવાસ દરમિયાન નેપાળ, ભારત અને ચીન વચ્ચેના સરહદી વિવાદો પર ચર્ચા કરવામાં આવશે નહીં. આ મુદ્દાઓ સરકાર અને સત્તાવાર રાજદ્વારી વ્યવસ્થાના કાર્યક્ષેત્રમાં આવે છે.

નોંધનીય છે કે બાલેન શાહની ભારત મુલાકાતના ચાર દિવસ બાદ એટલે કે 26 નવેમ્બરે ચીન ગયેલું સાંસદોનું પ્રતિનિધિમંડળ નેપાળ પરત ફરશે.આમ, નેપાળ એક તરફ ભારત પાસેથી આર્થિક સહાય અને વિકાસ માટે સહયોગ મેળવવા માગે છે, તો બીજી તરફ ચીન સાથે રોકાણ અને માળખાગત વિકાસના સંબંધો પણ જાળવી રાખવા માગે છે. સ્પષ્ટ છે કે બાલેન શાહ સરકાર માટે બંને પાડોશી દેશો સાથે સંતુલિત સંબંધો જાળવવા એ વિદેશ નીતિનો મહત્ત્વપૂર્ણ પડકાર બની રહેશે.

આ પણ વાંચો:અયોધ્યાથી નેપાળના જનકપુર ધામ સુધી દોડશે નવી સાપ્તાહિક ટ્રેન