ટોપ ન્યૂઝનેશનલ

ભારતમાં 1.2 કરોડ બાળકો ડ્રગ્સના વ્યસની, 40%ના ઘરમાં મળે છે તમાકુ-દારૂ

National News : બાળકોને દેશનું ભવિષ્ય માનવામાં આવે છે, પરંતુ ડ્રગ્સનું વ્યસન આ ભવિષ્યને જ કબજે કરી રહ્યું છે. ચિંતાજનક બાબત એ છે કે, ડ્રગ્સનું વ્યસન પુખ્તાવસ્થામાં નહીં, પરંતુ ખૂબ જ નાની ઉંમરે શરૂ થાય છે. આ મુદ્દા પરના એક અહેવાલ મુજબ, દેશના પ્રથમ રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણમાં, આશરે 12 મિલિયન બાળકો પદાર્થના ઉપયોગના વિકારથી પ્રભાવિત હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. આ આંકડા બાળકોમાં ડ્રગ્સનું વ્યસન કેટલી ગંભીર છે તે દર્શાવે છે.

નવેમ્બર 2026માં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા અનુસાર, 2018માં હાથ ધરવામાં આવેલા દેશના પ્રથમ રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણમાં આશરે 12 મિલિયન બાળકો પદાર્થના ઉપયોગના વિકારથી પ્રભાવિત હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય અનુસાર, દિલ્હીના AIIMS ખાતેના રાષ્ટ્રીય ડ્રગ ડિપેન્ડન્સ ટ્રીટમેન્ટ સેન્ટર (NDDTC)એ 2018માં ભારતમાં ડ્રગના ઉપયોગ પર પ્રથમ રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણ હાથ ધર્યું હતું. આ અહેવાલ ફેબ્રુઆરી 2019માં બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો.

10 શહેરોના 5,920 બાળકોનો સર્વે

2025માં ધ નેશનલ મેડિકલ જર્નલ ઓફ ઈન્ડિયામાં પ્રકાશિત થયેલા અન્ય એક અહેવાલમાં 10 શહેરોના 5,920 શાળાના વિદ્યાર્થીઓનો સમાવેશ કરતા અભ્યાસનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં ધોરણ 8, 9 અને 11-12 ના વિદ્યાર્થીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે, 15.1 ટકા વિદ્યાર્થીઓએ કોઈક સમયે પદાર્થનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જ્યારે 7.2 ટકા લોકોએ સર્વેક્ષણના 30 દિવસ પહેલા તેનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તમાકુ, દારૂ, ગાંજા અને અન્ય દવાઓનો ઉપયોગ કરતા બાળકોનો ડેટા પણ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.

ડ્રગ વ્યસનના સંપર્કમાં આવેલા બાળકો માટે ઘરનું વાતાવરણ

પ્રથમ રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણમાં 36 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના 186 જિલ્લાઓમાં લગભગ 2,00,000 પરિવારોને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. તેમાં 10 થી 75 વર્ષની વયના 4,73,000થી વધુ વ્યક્તિઓ પાસેથી માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી. દરમિયાન, શાળાએ જતા કિશોરોના એક અલગ રાષ્ટ્રીય અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે, આશરે 40 ટકા બાળકોમાં પરિવારના કોઈ સભ્ય તમાકુ અથવા દારૂનો ઉપયોગ કરે છે. આનો અર્થ એ છે કે, બાળકોની આસપાસની પરિસ્થિતિ પણ ડ્રગના સંપર્ક માટે જોખમી પરિબળ બની શકે છે. ડ્રગ શરૂ કરવાની સરેરાશ ઉંમર 12.9 વર્ષ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

સર્વેક્ષણ ડેટા:

12 મિલિયન બાળકો: 2018ના રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણમાં આ સંખ્યા બાળકો પદાર્થના ઉપયોગના વિકારથી પ્રભાવિત હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું.

15.1 ટકા વિદ્યાર્થીઓ: 10 શહેરોમાં શાળા સર્વેક્ષણમાં આ સંખ્યા વિદ્યાર્થીઓએ તેમના જીવનના કોઈક સમયે ડ્રગ્સનો ઉપયોગ કર્યાની જાણ કરી હતી.

7.2 ટકા વિદ્યાર્થીઓ: સર્વેક્ષણના 30 દિવસ પહેલા કોઈક પદાર્થનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

4૦ ટકા પરિવારો: આ સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓએ પરિવારના કોઈ સભ્યએ તમાકુ કે દારૂનો ઉપયોગ કર્યો હોવાનું જણાવ્યું હતું.

12.9 વર્ષની ઉંમર: આ બાળકોમાં ડ્રગ શરૂ કરવાની સરેરાશ ઉંમર હતી.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

14 વર્ષની સરેરાશ ઉંમર ધરાવતા બાળકો પર સર્વે હાથ ધરાયો

આ અભ્યાસ એઈમ્સ ખાતે નેશનલ ડ્રગ ડિપેન્ડન્સ ટ્રીટમેન્ટ સેન્ટર (NDDTC) સહિત અનેક સંસ્થાઓના સંશોધકો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં દેશભરના 10 શહેરોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો: બેંગલુરુ, ચંદીગઢ, દિલ્હી, ડિબ્રુગઢ, હૈદરાબાદ, ઇમ્ફાલ, જમ્મુ, લખનૌ, મુંબઈ અને રાંચી. સર્વેમાં કુલ 5,920 શાળાના વિદ્યાર્થીઓએ ભાગ લીધો હતો, જેમની સરેરાશ ઉંમર 14.7 વર્ષની હતી અને તેમાંથી 52.4% છોકરાઓ હતા. આ અભ્યાસમાં સરકારી, ખાનગી અને ગ્રામીણ શાળાઓના વિદ્યાર્થીઓનો સમાવેશ થતો હતો. મે 2018 અને જૂન 2019 વચ્ચે ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવ્યો હતો.

સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા પદાર્થો

અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે બાળકોમાં તમાકુ અને દારૂ સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા પદાર્થો હતા. સર્વેક્ષણ પહેલાના 12 મહિનામાં, 4% વિદ્યાર્થીઓએ તમાકુનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને 3.8% વિદ્યાર્થીઓએ દારૂનો ઉપયોગ કર્યો હતો. ઓપિયોઇડ્સમાં કેટલાક પેઇનકિલર્સનો સમાવેશ થાય છે જેનો ઉપયોગ ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના લેવામાં આવે અથવા દુરુપયોગ કરવામાં આવે તો નશાના સ્વરૂપ તરીકે થઈ શકે છે. ઇન્હેલન્ટ્સમાં ચોક્કસ ગુંદર, દ્રાવક અને અન્ય રસાયણોને સુંઘવા જેવી પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે. સર્વેક્ષણ પહેલાના 30 દિવસમાં, 3.3 ટકા વિદ્યાર્થીઓએ તમાકુનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને 2 ટકા વિદ્યાર્થીઓએ દારૂનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

ડ્રગનો ઉપયોગ

તમાકુ 4%

દારૂ 3.8%

ઓપિયોઇડ્સ 2.8%

ગાંજા/ગાંજા 2%

ઇનહેલન્ટ્સ 1.9%

શામક દવાઓ 0.6%

ડ્રગ-પ્રેરિત ઘરનું વાતાવરણ પણ બાળકો માટે જોખમ ઊભું કર્યું

આ અભ્યાસનું એક મહત્વપૂર્ણ પાસું કુટુંબ છે. લગભગ 40 ટકા વિદ્યાર્થીઓએ પરિવારના એક સભ્યને તમાકુનો ઉપયોગ કર્યો હોવાનું જણાવ્યું હતું. સમાન સંખ્યામાં પરિવારના એક સભ્યને દારૂ પીધો હોવાનું જણાવાયું હતું. વધુમાં, 8.2 ટકા લોકોએ પરિવારના એક સભ્યને ગાંજા અથવા ગાંજાનો ઉપયોગ કર્યો હોવાનું જણાવ્યું હતું. દરમિયાન, 3.9 ટકા વિદ્યાર્થીઓએ પરિવારના સભ્યો ઓપીઓઇડ્સનો ઉપયોગ કરતા હોવાનું જણાવ્યું હતું.

વ્યસન માનસિક સ્વાસ્થ્યને પણ અસર કરે છે

સર્વેક્ષણમાં છોકરીઓ કરતાં છોકરાઓમાં ડ્રગના ઉપયોગનો દર વધુ જોવા મળ્યો. વધુમાં, ઉચ્ચ ગ્રેડના વિદ્યાર્થીઓ ડ્રગ્સનો ઉપયોગ કરે તેવી શક્યતા વધુ હતી. અભ્યાસમાં એક ચિંતાજનક બાબત પણ બહાર આવી: જે બાળકોએ ગયા વર્ષે ડ્રગ્સનો ઉપયોગ કર્યો હતો તેઓ ભાવનાત્મક તકલીફ, વર્તણૂકીય સમસ્યાઓ અને હાયપરએક્ટિવિટી જેવા લક્ષણોનો અનુભવ કરતા હતા. ડ્રગ શરૂ કરવાની સરેરાશ ઉંમર 12.9 વર્ષ હતી. ઇન્હેલન્ટના ઉપયોગની સરેરાશ ઉંમર 11.3 વર્ષ કરતાં પણ ઓછી હતી.

ડ્રગ્સના દુરૂપયોગને રોકવા માટે સરકારે કયા પગલાં લીધાં છે?

બાળકો અને યુવાનોને ડ્રગ્સના દુરૂપયોગથી બચાવવા માટે, સરકારે 15 ઓગસ્ટ, 2020ના રોજ નશા મુક્ત ભારત અભિયાન શરૂ કર્યું. શરૂઆતમાં, તેનો અમલ 272 જિલ્લાઓમાં કરવામાં આવ્યો હતો. ઓગસ્ટ 2023 થી શરૂ કરીને, તેને દેશભરના તમામ જિલ્લાઓમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યું. આ અભિયાન હેઠળ, શાળાઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં જાગૃતિ કાર્યક્રમો હાથ ધરવામાં આવે છે, જેમાં બાળકો અને યુવાનોને ડ્રગના દુરૂપયોગના નુકસાન વિશે માહિતી આપવામાં આવે છે.

આ અભિયાન 143.3 મિલિયનથી વધુ યુવાનો સુધી પહોંચ્યું

સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, 10 નવેમ્બર, 2026 સુધીમાં, આ અભિયાન 143.3 મિલિયનથી વધુ યુવાનો સુધી પહોંચ્યું છે. દરમિયાન, ડ્રગના દુરૂપયોગ સામેના કાર્યક્રમ, નેશનલ એક્શન પ્લાન ફોર ડ્રગ ડિમાન્ડ રિડક્શન (NAPDDR) માટે કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં રૂ.333 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. અગાઉ, 2025-26 માટે રૂ.420 કરોડનો સુધારેલો બજેટ અંદાજ નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં આ યોજના પર રૂ.268.32 કરોડ ખર્ચવામાં આવ્યા હતા.

આ પણ વાંચો : એક જ પરિવારના 5 લોકોનાં મોતથી ખળભળાટ! ખેતરના કૂવામાંથી માતા-પિતા, દીકરી અને બે માસૂમ બાળકોના મૃતદેહ મળ્યા

Back to top button