ભારત સહિત આ દેશોમાં દુકાળ પડવાનો ખતરો, શરુ થવાનો છે ખતરનાક અલ નીનોનો રાઉન્ડ

What is el nino: સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ ચેતવણી આપી છે કે આગામી થોડા અઠવાડિયામાં અલ નિનોનો એક નવો અને ખતરનાક તબક્કો શરૂ થઈ શકે છે, જે પહેલાથી જ આબોહવા પરિવર્તનથી પીડાતા ગ્રહના તાપમાનમાં વધુ વધારો કરશે. વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO) દ્વારા જારી કરાયેલી ચેતવણીમાં જણાવાયું છે કે 2026 ના બાકીના મહિનાઓ દરમિયાન અલ નિનો વધુ મજબૂત થવાની ધારણા છે, જેના કારણે વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં ગંભીર અને આત્યંતિક હવામાન સર્જાશે. ઘણા દેશોની હવામાન એજન્સીઓની આગાહીઓ સૂચવે છે કે આ અત્યાર સુધીનો સૌથી મજબૂત અલ નિનો હોઈ શકે છે, જેને નિષ્ણાતો “સુપર અલ નિનો” કહી રહ્યા છે.

ભારત પર અસર

તે ભારતીય ચોમાસાને પણ નબળો પાડી શકે છે અને આફ્રિકાના કેટલાક ભાગોમાં દુષ્કાળનું કારણ બની શકે છે. તેનાથી વિપરીત, દક્ષિણ અમેરિકા જેવા વિસ્તારોમાં, ભારે વરસાદ પૂરનું જોખમ વધારે છે. ઐતિહાસિક રીતે, અલ નિનોની ઘટનાઓ વ્યાપક પાક નિષ્ફળતા, વિશ્વભરમાં ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં વધારો અને નોંધપાત્ર આર્થિક નુકસાનનું કારણ બને છે.

સામાન્ય રીતે, અલ નિનો વર્ષ દરમિયાન, વૈશ્વિક તાપમાનમાં લગભગ 0.2 ડિગ્રી સેલ્સિયસનો વધારો થાય છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, આબોહવા વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે 2027 રેકોર્ડ પરનું સૌથી ગરમ વર્ષ હોવાની સંભાવના છે.

અલ નીનો ક્યારે આવશે?

અલ નીનોનો ચોક્કસ સમય અને અસરની આગાહી કરવી હંમેશા પડકારજનક રહી છે, તેથી વૈજ્ઞાનિકો તેના સંકેતોને સમજવા માટે મધ્ય પેસિફિક મહાસાગર પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે. જ્યારે ડિસેમ્બરમાં આ પ્રદેશના પાણી સરેરાશ કરતા ઠંડા હતા, અને અલ નીનોના કોઈ સંકેત નહોતા, માર્ચ સુધીમાં પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ. મધ્ય પેસિફિક મહાસાગરમાં પાણી ગરમ થવા લાગ્યું, અને દક્ષિણ અમેરિકાના દરિયાકાંઠે ખૂબ જ ગરમ પાણી જોવા મળ્યું. એપ્રિલ સુધીમાં, અલ નીનોનો ભય સ્પષ્ટ થઈ ગયો, કારણ કે મુખ્ય દેખરેખ ક્ષેત્રમાં તાપમાન ઝડપથી વધી રહ્યું હતું.

અલ નીનો ત્યારે થાય છે જ્યારે પવનની દિશામાં ફેરફારને કારણે ગરમ પાણી ઉષ્ણકટિબંધીય પેસિફિક મહાસાગરમાં ફેલાય છે. હવામાનશાસ્ત્રીઓને વિશ્વાસ છે કે એક મોટી હવામાન ઘટના નજીક આવી રહી છે, જે એક નવો રેકોર્ડ પણ બનાવી શકે છે. જો લાંબા સમય સુધી પેસિફિક મહાસાગરના આ પ્રદેશમાં તાપમાન સામાન્ય કરતા બે ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ વધે છે, તો તેને ‘સુપર અલ નીનો’ કહેવામાં આવે છે.

બધા રેકોર્ડ તોડી શકે છે

1950 પછી આવા થોડા જ કિસ્સા બન્યા છે, પરંતુ આ વખતે આગાહીઓ સૂચવે છે કે આ નવો અલ નીનો અગાઉના બધા રેકોર્ડ તોડી શકે છે. ઉપગ્રહ અને સમુદ્રશાસ્ત્રીય સાધનો અનુસાર, સમુદ્રની સપાટીથી સેંકડો મીટર નીચે ગરમ પાણીનું એક વિશાળ મોજું પૂર્વ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

સમુદ્રની અંદરની આ ગરમી ઘણીવાર સપાટીના પાણીને ગરમ કરવા તરફ દોરી જાય છે, જે પછી ઉપરની હવાને ગરમ કરે છે અને વિશ્વભરના હવામાનને વિક્ષેપિત કરે છે. યુએન સેક્રેટરી-જનરલ એન્ટોનિયો ગુટેરેસે પણ ચેતવણી આપી છે કે અલ નીનોની સ્થિતિ પહેલાથી જ ગરમ થઈ રહેલા વિશ્વમાં બળતણ ઉમેરશે, અને તેની અસરો વિનાશક હશે.

જ્યારે કોઈ બે અલ નિનો એકસરખા નથી હોતા અને જુદા જુદા સમયે જુદા જુદા દેશોને અસર કરે છે, ત્યારે મજબૂત અલ નિનોની સામાન્ય અસરો ખૂબ ખતરનાક છે. તે દક્ષિણ અમેરિકા, દક્ષિણપૂર્વ એશિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયાના ભાગોમાં અત્યંત ગરમ અને શુષ્ક હવામાનનું કારણ બને છે, જેના કારણે દુષ્કાળ અને જંગલમાં આગનું જોખમ વધે છે.

આ પણ વાંચો: પશ્ચિમ બંગાળમાં અસલી TMCને લઈ હોબાળો શરુ થયો, બે ધારાસભ્યો વિધાનસભામાં પહોંચ્યા