ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોની મોટી સિદ્ધિ, મેલેરિયા રોકવાનો નવો રસ્તો મળ્યાનો દાવો
Science News: વિશ્વના સૌથી ઘાતક ચેપી રોગોમાંના એક એવા મેલેરિયા સામેની લડતમાં ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોએ મહત્વની સફળતા હાંસલ કરી હોવાનું સામે આવ્યું છે. ભારત અને બ્રિટનના સંશોધકોએ મેલેરિયા ફેલાવતા પ્લાઝ્મોડિયમ (Plasmodium) પરજીવીના વિકાસને અટકાવી શકે તેવા એક મહત્વપૂર્ણ પ્રોટીનની ઓળખ કરી છે. સંશોધકોનું માનવું છે કે આ શોધના આધારે ભવિષ્યમાં મેલેરિયા સામે વધુ અસરકારક દવાઓ વિકસાવી શકાશે.
‘Ark1’ પ્રોટીન બન્યું સંશોધનનું કેન્દ્ર
અભ્યાસ દરમિયાન વૈજ્ઞાનિકોએ Aurora-related Kinase-1 (Ark1) નામના એન્ઝાઇમની ઓળખ કરી છે. આ પ્રોટીન પ્લાઝ્મોડિયમ પરજીવીમાં કોષ વિભાજન (Cell Division) માટે અત્યંત જરૂરી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. જો આ પ્રોટીનની કામગીરીને દવાઓ દ્વારા અવરોધવામાં આવે તો પરજીવીનો વિકાસ અટકી શકે છે અને મેલેરિયાનો ચેપ આગળ વધતો રોકી શકાય છે.
કોષ વિભાજન પર પડશે સીધી અસર
સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર પ્લાઝ્મોડિયમ પરજીવી ખૂબ જ ઝડપથી પોતાની સંખ્યા વધારી શકે છે. તે મચ્છરના શરીરથી માણસના યકૃત (લિવર) અને ત્યારબાદ લાલ રક્તકણો સુધી પહોંચીને ઝડપથી ફેલાય છે. Ark1 પર નિયંત્રણ મેળવવાથી પરજીવીનું કોષ વિભાજન અટકી જશે, જેના કારણે તેની વૃદ્ધિ અને ચેપ ફેલાવવાની ક્ષમતા પણ ઘટી શકે છે.
આધુનિક ટેક્નોલોજીથી મળી સફળતા
આ સંશોધનમાં વૈજ્ઞાનિકોએ અદ્યતન Expansion Microscopy ટેક્નિકનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ પદ્ધતિ દ્વારા અત્યંત સૂક્ષ્મ કોષીય પ્રક્રિયાઓનું સ્પષ્ટ નિરીક્ષણ શક્ય બન્યું અને Ark1ની ભૂમિકાને સમજવામાં મદદ મળી. સંશોધનમાં બ્રિટનની યુનિવર્સિટી ઓફ નોટિંગહામ સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓના વૈજ્ઞાનિકોએ સહયોગ આપ્યો હતો.
દવા પ્રતિકાર સામે પણ બની શકે હથિયાર
વિશ્વના ઘણા દેશોમાં મેલેરિયાની હાલની દવાઓ સામે પરજીવીએ પ્રતિકાર (Drug Resistance) વિકસાવવાનું શરૂ કર્યું છે. ખાસ કરીને આર્ટેમિસિનિન જેવી દવાઓની અસરકારકતા ઘટવાની ચિંતા વચ્ચે આ નવી શોધ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. નિષ્ણાતોના મતે Ark1ને લક્ષ્ય બનાવીને વિકસાવવામાં આવતી નવી દવાઓ હાલની દવાઓની સરખામણીએ વધુ અસરકારક બની શકે છે.
દર વર્ષે લાખો લોકો બને છે શિકાર
વિશ્વ આરોગ્ય ક્ષેત્ર માટે મેલેરિયા આજે પણ મોટો પડકાર છે. દર વર્ષે લાખો લોકો આ રોગથી સંક્રમિત થાય છે અને ખાસ કરીને બાળકો તથા ગર્ભવતી મહિલાઓ માટે આ રોગ જીવલેણ સાબિત થાય છે. ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોની આ શોધ સફળ સારવારમાં રૂપાંતરિત થાય તો મેલેરિયા સામેની વૈશ્વિક લડતમાં મોટું મજબૂત પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
આગળનું પગલું ક્લિનિકલ સંશોધન
વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે હાલ આ શોધ સંશોધનના તબક્કામાં છે. હવે Ark1ને નિશાન બનાવી નવી દવાઓ વિકસાવવા અને તેની અસરકારકતા તથા સુરક્ષા માટે વધુ પ્રયોગો અને ક્લિનિકલ ટ્રાયલ હાથ ધરવામાં આવશે. જો આ પ્રયાસો સફળ રહેશે તો ભવિષ્યમાં મેલેરિયાની સારવારમાં ક્રાંતિકારી પરિવર્તન આવી શકે છે.
