EXPLAINER: ઈઝરાયલે જ્યાં હુમલો કર્યો તે સાઉથ પાર્સ ગેસ ફીલ્ડ શું છે? જાણો વિશ્વ માટે કેટલું મહત્ત્વનું

What Is South Pars: મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ વચ્ચે ઊર્જા સુરક્ષા હવે વૈશ્વિક ચિંતા બની ગઈ છે. ઈરાન, ઈઝરાયલ અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા સંઘર્ષે હવે એક નવા પ્રકારના ‘ઊર્જા યુદ્ધ’નું સ્વરૂપ લઈ લીધું છે. આ સમગ્ર સંકટના કેન્દ્રમાં છે સાઉથ પાર્સ ગેસ ફીલ્ડ, જે માત્ર ઈરાન માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા સ્ત્રોત છે. જાણો સાઉથ પાર્સ ગેસ ફીલ્ડ શું છે, તે કેમ એટલું મહત્ત્વનું છે અને હાલના હુમલાઓને કારણે સમગ્ર વિશ્વ પર કેવી અસર પડી રહી છે.

શું છે સાઉથ પાર્સ ગેસ ફીલ્ડ?

સાઉથ પાર્સ ગેસ ફીલ્ડ દુનિયાનું સૌથી મોટું કુદરતી ગેસ ભંડાર માનવામાં આવે છે. આ ગેસ ફીલ્ડ ફારસની ખાડીના તળિયે આવેલું છે અને તેને ઈરાન અને કતર બંને દેશો વહેંચે છે. કતરની બાજુના ભાગને ‘નૉર્થ ફીલ્ડ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ગેસ ક્ષેત્ર લગભગ 9,700 ચોરસ કિલોમીટર જેટલા વિશાળ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. અંદાજ મુજબ અહીં લગભગ 1800 ટ્રિલિયન ક્યુબિક ફૂટ (અંદાજે 51 ટ્રિલિયન ક્યુબિક મીટર) જેટલો કુદરતી ગેસ ઉપલબ્ધ છે. આ પ્રમાણ એટલું વિશાળ છે કે તે વિશ્વની ઊર્જાની જરૂરિયાતને લાંબા સમય સુધી પૂરી કરી શકે છે. આ ગેસ ફીલ્ડની શોધ વર્ષ 1971માં થઈ હતી અને 2002 પછીથી અહીં વ્યાપક સ્તરે ઉત્પાદન શરૂ થયું. આજના સમયમાં ઈરાનના કુલ ગેસ ઉત્પાદનનો મોટો ભાગ અહીંથી આવે છે.

ઈરાન માટે કેમ લાઈફલાઈન છે?

સાઉથ પાર્સ ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થાનો મુખ્ય આધાર છે. આ ગેસ ફીલ્ડ ઈરાનની ઘરેલુ ઊર્જાની જરૂરિયાતનો લગભગ 70 ટકા ભાગ પૂરું કરે છે. ઉપરાંત, ઈરાન આ ગેસનો ઉપયોગ અન્ય દેશો, ખાસ કરીને તુર્કી અને ઈરાક,ને સપ્લાય કરવા માટે પણ કરે છે. 2025માં અહીંથી દરરોજ આશરે 730 મિલિયન ક્યુબિક મીટર ગેસનું ઉત્પાદન થયું હતું, જે એક રેકોર્ડ ગણાય છે. આ ગેસ ફીલ્ડમાંથી મળતી આવક ઈરાનના સરકારી ખર્ચ, ઔદ્યોગિક વિકાસ અને તેની સૈન્ય ક્ષમતાઓ માટે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જો સાઉથ પાર્સ પર ગંભીર અસર પડે, તો ઈરાનની આર્થિક અને ઊર્જા વ્યવસ્થા બંને હચમચી શકે.

કતર અને વૈશ્વિક LNG બજાર માટે મહત્વ

સાઉથ પાર્સનો કતરના ભાગને ‘નૉર્થ ફીલ્ડ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, અને આ કતરના LNG (લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ) ઉદ્યોગનો આધાર છે. કતર વિશ્વના સૌથી મોટા LNG નિકાસકાર દેશોમાંનો એક છે. કતરથી યુરોપ, એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોમાં ગેસની સપ્લાય થાય છે. ખાસ કરીને યુરોપ માટે, જ્યાં રશિયા પરની નિર્ભરતા ઘટાડી રહી છે, કતારનો LNG ખૂબ મહત્ત્વનો બની ગયો છે. આથી, આ ગેસ ફીલ્ડમાં કોઈપણ વિક્ષેપ માત્ર ઈરાન અથવા કતર પૂરતો મર્યાદિત નથી રહેતો, પરંતુ તેની અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર પડે છે.

હાલના હુમલા અને ઊર્જા યુદ્ધની શરૂઆત

માર્ચના ત્રીજા અઠવાડિયામાં પરિસ્થિતિ ગંભીર બની જ્યારે ઊર્જા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સીધું નિશાન બનાવવામાં આવ્યું. ઈઝરાયલ દ્વારા ઈરાનના સાઉથ પાર્સ ગેસ ફીલ્ડ અને સંબંધિત રિફાઈનરીઓ પર એરસ્ટ્રાઈક કરવામાં આવી. આ હુમલાએ ઈરાનને પ્રતિક્રિયા આપવા માટે પ્રેરિત કર્યું. ઈરાને ખાડીના દેશોમાં આવેલા ઊર્જા ઠેકાણાઓને ‘વૈધ લક્ષ્ય’ જાહેર કર્યા. ત્યારબાદ કતર અને અન્ય દેશોમાં આવેલા LNG પ્લાંટ અને ગેસ ફીલ્ડ પર મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાઓથી સ્પષ્ટ થયું કે હવે યુદ્ધ માત્ર સૈન્ય મોરચા પર નથી, પરંતુ ઊર્જા સ્ત્રોતોને નિયંત્રિત કરવા માટે પણ ચાલી રહ્યું છે.

આ પણ વાંચો : Explainer: વિશ્વની લાઈફલાઈન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું નામ કેવી રીતે પડ્યું અને કેમ છે એટલું મહત્વનું?

હોર્મુજ સ્ટ્રેટ અને વૈશ્વિક સપ્લાય પર અસર

હોર્મુજ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે. વિશ્વનો આશરે 20 ટકા કાચો તેલ અને LNG આ માર્ગથી પસાર થાય છે. ઈરાન દ્વારા આ માર્ગ પર અવરોધ ઊભો થવાથી વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર ભારે અસર પડી છે. જહાજોનું અવરજવર પર પણ અસર પડી છે, જેના કારણે ઊર્જા સપ્લાયમાં અનિશ્ચિતતા વધી ગઈ છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લીંક પર ક્લીક કરો

વૈશ્વિક બજારોમાં ઉથલપાથલ

આ સંઘર્ષના તાત્કાલિક પરિણામ તરીકે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં કાચા તેલના ભાવ 110 થી 116 ડૉલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયા. યુરોપમાં ગેસના ભાવમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ ભાવવધારો માત્ર ઊર્જા ક્ષેત્ર સુધી મર્યાદિત નથી રહેતો. તેની અસર ટ્રાન્સપોર્ટ, ઉત્પાદન, ખેતી અને રોજિંદા જીવન પર પડે છે. એટલે કે, સામાન્ય લોકો માટે મોંઘવારી વધે છે.

જો સાઉથ પાર્સને નુકસાન થાય તો શું થશે?

જો આ ગેસ ફીલ્ડને ગંભીર નુકસાન થાય, તો તેની અસર લાંબા સમય સુધી રહેવાની શક્યતા છે. આ પ્રકારની વિશાળ ઊર્જા સુવિધાઓને ફરી કાર્યરત કરવા માટે વર્ષો લાગી શકે છે. આથી, આ સંકટ માત્ર પ્રાદેશિક નહીં પરંતુ વૈશ્વિક છે.

• વૈશ્વિક ઊર્જા સપ્લાયમાં ઘટાડો થશે
• ગેસ અને તેલના ભાવમાં ભારે વધારો થશે
• ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન પર અસર પડશે
• ગરીબ અને વિકસતા દેશોમાં ઊર્જા સંકટ ઊભું થશે

યુદ્ધનું બદલાતું સ્વરૂપ

આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ બતાવે છે કે આધુનિક યુદ્ધ હવે માત્ર બોમ્બ અને ગોળીબાર સુધી મર્યાદિત નથી. ઊર્જા સ્ત્રોતો, સપ્લાય ચેઇન અને આર્થિક તંત્ર હવે યુદ્ધના મુખ્ય હથિયાર બની ગયા છે. સાઉથ પાર્સ ગેસ ફીલ્ડ એ તેનું જીવંત ઉદાહરણ છે. અહીં થયેલા હુમલાઓએ બતાવ્યું છે કે એક જ ઊર્જા કેન્દ્ર પર હુમલો આખી દુનિયાને અસર કરી શકે છે. સાઉથ પાર્સ ગેસ ફીલ્ડ માત્ર ઈરાન અથવા કતર માટે જ મહત્વપૂર્ણ નથી, પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક ઊર્જા વ્યવસ્થાનો આધારસ્તંભ છે. અહીં થતા કોઈપણ વિક્ષેપના પરિણામો દુનિયાભરમાં અનુભવાય છે. મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવને કારણે આ ગેસ ફીલ્ડ હવે વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્રનું કેન્દ્ર બની ગયું છે. જો પરિસ્થિતિ વધુ બગડે, તો ઊર્જા સંકટ અને મોંઘવારીનો એક નવો દોર શરૂ થઈ શકે છે. આથી, આવનારા દિવસોમાં વિશ્વના દેશો માટે આ સંકટને નિયંત્રિત કરવો અને વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષાને જાળવી રાખવો સૌથી મોટો પડકાર રહેશે.

આ પણ વાંચો : Explainer : ‘ખર્ગ આઇલેન્ડ’ કેમ મહત્ત્વનો છે, જેના પર છે US રાષ્ટ્રપ્રમુખની નજર