બાંગ્લાદેશનો મહાસંગ્રામઃ બળવો અને જુલાઈ ક્રાંતિ બાદ લોકતંત્રની અગ્નિકસોટી, 54 વર્ષનું લોહિયાળ રાજકીય ભાગ્ય બદલાશે?

HD ન્યુઝ ડેસ્કઃ દક્ષિણ એશિયાનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ દેશ બાંગ્લાદેશ તેના અસ્તિત્વના એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કે ઉભો છે. 5 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ શેખ હસીનાના અચાનક પલાયન અને ત્યારબાદ થયેલી ભયાનક હિંસા પછી આ પહેલી વાર છે જ્યારે દેશમાં સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ રહી છે. મુહમ્મદ યુનુસની વચગાળાની સરકારના પડછાયા હેઠળ થઈ રહેલી આ ચૂંટણી માત્ર સત્તા પરિવર્તનની પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ એક નવી સિસ્ટમ શરૂ કરવાનો પ્રયાસ છે.

આજે લગભગ 12.77 કરોડ મતદારો નક્કી કરશે કે સપનાઓનો બાંગ્લાદેશ કેવો દેખાશે. એક તરફ લોકશાહીની પુનઃસ્થાપનાની આશા છે, તો બીજી તરફ ઈતિહાસના એ જખ્મોનો ભાર, જે દાયકાઓથી બળવા અને રાજકીય હત્યાઓ દ્વારા ભરેલો છે.

સ્વતંત્રતાથી બળવા સુધીની સંઘર્ષ ભરેલી યાત્રા

પાકિસ્તાનના દમનકારી શાસન સામે લાંબી ક્રાંતિ પછી 1971માં બાંગ્લાદેશનો જન્મ થયો હતો. બંગબંધુ શેખ મુજીબુર રહેમાનના નેતૃત્વ હેઠળ અને ભારતના ઐતિહાસિક સમર્થનથી રાષ્ટ્રને 16 ડિસેમ્બર, 1971ના રોજ સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત થઈ હતી. જોકે સ્વતંત્રતાનો આનંદ અલ્પજીવી રહ્યો. 1975માં લશ્કરી બળવા દરમિયાન મુજીબુર રહેમાન અને તેમના લગભગ આખા પરિવારની નિર્દયતાથી હત્યા કરવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ દેશ અસ્થિરતા અને લશ્કરી શાસનની બેડીઓમાં જકડાઈ ગયો હતો.

આવામી લીગનો ઉદય અને 15 વર્ષનું શાસન

1949માં સ્થપાયેલ અવામી લીગ બાંગ્લાદેશનો સૌથી જૂનો અને સૌથી પ્રભાવશાળી રાજકીય પક્ષ છે. મુજીબુર રહેમાનની હયાત પુત્રી શેખ હસીનાએ 1981માં પક્ષની કમાન સંભાળી અને લશ્કરી શાસન સામે ઝુંબેશ શરૂ કરી. 1996માં પહેલી વાર સત્તામાં આવ્યા પછી તેમણે 2009 થી 2024 સુધી સતત 15 વર્ષ શાસન કર્યું. તેમના શાસનમાં દેશે આર્થિક પ્રગતિ હાંસલ કરી, પરંતુ વિપક્ષના દમન અને ચૂંટણીમાં છેતરપિંડીના આરોપોએ તેમની લોકશાહી વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા.

કોટા આંદોલન અને શેખ હસીનાના પતનની કહાણી

સરકારી નોકરીઓમાં અનામત સામે જુલાઈ 2024 માં શરૂ થયેલ કોટા વિરોધી આંદોલન ઝડપથી એક વિશાળ જન ક્રાંતિમાં ફેરવાઈ ગયું. આ વિદ્યાર્થી વિદ્રોહે શેખ હસીનાના રાજીનામાની માંગણી કરી.

5 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ પરિસ્થિતિ એટલી વિકટ બની ગઈ કે લાખો લોકોના ટોળાએ તેમના નિવાસસ્થાન, ગણભવન પર હુમલો કર્યો. સૈન્યના અલ્ટીમેટમ બાદ, હસીનાને રાજીનામું આપવાની અને ભારતમાં આશ્રય લેવાની ફરજ પડી. આનાથી અવામી લીગ યુગનો અંત આવ્યો.

પહેલી વાર ચૂંટણીના મેદાનમાંથી આઝાદીની પાર્ટી ગાયબ

આ ચૂંટણીનું સૌથી મોટું અને આશ્ચર્યજનક પાસું એ છે કે દેશની સૌથી મોટી પાર્ટી અવામી લીગ, ચૂંટણી મેદાનમાં નથી. વચગાળાની સરકાર અને કોર્ટના ચુકાદાઓ દ્વારા પાર્ટીને ફાસીવાદી ગણાવીને ચૂંટણી લડવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. બાંગ્લાદેશના 54 વર્ષના ઈતિહાસમાં આ પહેલી વાર છે કે આઝાદીની લડાઈ લડનાર પાર્ટી વિના સામાન્ય ચૂંટણી યોજાઈ રહી છે, જેનાથી એક મહત્ત્વપૂર્ણ રાજકીય શૂન્યાવકાશ સર્જાયો છે.

ચૂંટણીનું સંપૂર્ણ ગણિત: બેઠકો, પક્ષો અને ઉમેદવારો

બાંગ્લાદેશ ચૂંટણી પંચ દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા અનુસાર, આ ચૂંટણી છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં સૌથી અલગ છે.

સંસદીય બેઠકો: કુલ 300 બેઠકો માટે મતદાન થશે. બહુમતી માટે જાદુઈ સંખ્યા 151 બેઠકો છે.

કુલ ઉમેદવારો: 1981 ઉમેદવારો ચૂંટણી મેદાનમાં છે. જેમાંથી 1732 વિવિધ રાજકીય પક્ષોના છે અને 249 અપક્ષ ઉમેદવારો છે.

આવામી લીગની ગેરહાજરી :

દેશની સૌથી જૂની અને સૌથી મોટી પાર્ટી અવામી લીગ (શેખ હસીનાની પાર્ટી) ને ચૂંટણી લડવાથી પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી છે. હવે મેદાન બીએનપી (ખાલેદા ઝિયાની પાર્ટી) અને જમાત-એ-ઈસ્લામી માટે ખુલ્લું છે .

વિદેશમાં મતદાન : પહેલી વાર લગભગ 1.5 કરોડ વિદેશીઓને પોસ્ટલ બેલેટની સુવિધા આપવામાં આવી છે, જેઓ વિદેશથી નવી સરકાર પસંદ કરી શકશે.

જુલાઈ ચાર્ટર: વડા પ્રધાનને સરમુખત્યાર બનતા અટકાવવા માટેનું એક કાવતરું

આ ચૂંટણીનું એક ખાસ આકર્ષણ જુલાઈ ચાર્ટર છે. આ એક પ્રકારનો લોકમત છે, જેમાં બંધારણીય સુધારાઓ પર લોકોના અભિપ્રાય મેળવવામાં આવે છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સત્તાનું વિકેન્દ્રીકરણ અને વડા પ્રધાનની સત્તાઓને મર્યાદિત કરવાનો છે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ પણ નેતા શેખ હસીના જેવી અમર્યાદિત શક્તિઓનો ઉપયોગ કરીને સરમુખત્યાર ન બની શકે.

લઘુમતીઓ સામે હિંસા અને કડક સુરક્ષા

શેખ હસીનાની સરકારના પતન પછી બાંગ્લાદેશમાં લઘુમતીઓ, ખાસ કરીને હિન્દુઓ વિરુદ્ધ હિંસાના 2,000 થી વધુ બનાવો બન્યા છે. તેના જવાબમાં, અભૂતપૂર્વ સુરક્ષા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. દેશભરમાં સેના, રિઝર્વ આર્મ્ડ ફોર્સિસ (RAB) અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) સહિત સાત લાખ પચાસ હજાર સુરક્ષા કર્મચારીઓ તૈનાત છે. ધાર્મિક સ્થળો અને સંવેદનશીલ જૂથોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સેનાને શૂટ ઓન સાઈટના અધિકારો આપવામાં આવ્યા છે.

પહેલી વાર 1.5 કરોડ મતદારોને મોટી સુવિધા

આ વખતે લોકશાહીને સમાવિષ્ટ બનાવવા માટે એક ઐતિહાસિક પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. વિશ્વભરના વિવિધ દેશોમાં રહેતા લગભગ 15 મિલિયન વિદેશી બાંગ્લાદેશીઓને પોસ્ટલ બેલેટ દ્વારા વિદેશથી મતદાન કરવાની તક આપવામાં આવી છે. આ પહેલી વાર છે જ્યારે આટલી મોટી સંખ્યામાં વિદેશી નાગરિકો દેશની નવી સરકારને ચૂંટવામાં સીધી ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.

મુખ્ય દાવેદાર: BNP અને જમાત-એ-ઇસ્લામી વચ્ચે વર્ચસ્વની લડાઈ

અવામી લીગની હકાલપટ્ટી બાદ હવે સ્પર્ધા મુખ્યત્વે તારિક રહેમાનની આગેવાની હેઠળની BNP અને જમાત-એ-ઇસ્લામી વચ્ચે છે. વધુમાં જુલાઈ ક્રાંતિમાંથી ઉભરી આવેલા વિદ્યાર્થી નેતાઓ અને NTCPPL જેવા નવા પક્ષો પણ પોતાના પગ જમાવી રહ્યા છે. જનતા કટ્ટરવાદ પસંદ કરે છે કે ઉદારવાદ.

આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્વસનીયતા અને ધૂંધળું ભવિષ્ય

આ ચૂંટણી પર આખી દુનિયા નજર રાખી રહી છે. અવામી લીગની ગેરહાજરીએ ચૂંટણીની આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે, પરંતુ વચગાળાની સરકાર તેને ન્યાયી બનાવવા માટે કામ કરી રહી છે. મત ગણતરી આજે સાંજે 5:00 વાગ્યે શરૂ થશે અને 13 ફેબ્રુઆરીની સવાર સુધીમાં તે સ્પષ્ટ થઈ જશે કે બાંગ્લાદેશ ખરેખર તેના સપનાના રાષ્ટ્ર તરફ આગળ વધશે કે હિંસાનો નવો યુગ શરૂ થશે.

આ પણ વાંચોઃ સુપ્રીમ કોર્ટને આવ્યો ગુસ્સો! કહ્યું – “બંધ કરી દો RERA, આ તો ફક્ત બિલ્ડરોનો સાથ આપે છે.”