GST 2.0 બાદ RBI આપશે દિવાળીની ભેટ! રેપો રેટમાં થઇ શકે છે વધુ ઘટાડોઃ SBI રિપોર્ટ

નવી દિલ્હી, 23 સપ્ટેમ્બર, 2025: ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI)ની આગામી મોનેટર પોલિસી કમિટી (MPC)ની બેઠક 29 સપ્ટેમ્બરથી 1 ઓક્ટોબર 2025 સુધીમાં થવાની છે. આ બેઠકમાં RBI પોતાના રેપો રેટ અને મોનેટરી પોલિસીના આગામી પગલાંની ઘોષણા કરશે. SBI રિસર્ચના અનુસાર આ સમયે 25 બેઝિઝ પોઇન્ટ (bps)નો દર ઘટાડો જ સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ હશે. રિપોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે હાલમાં દેશ અને વિદેશ બજારોમાં યીલ્ડ્ઝ એટલે કે રિટર્ન વધ્યાં છે, તેથી RBIને પોતાની નીતિ સ્પષ્ટ અને સંતુલીત રીતે બતાવવાની જરૂર છે.

સપ્ટેમ્બરમાં દરમાં ઘટાડો શા માટે જરૂરી છે?

RBIએ જૂન 2025માં તેના નીતિ દરોમાં ઘટાડો કર્યો હતો. ત્યારબાદ, બજાર ઉપજ વધવા લાગી હતી, જેના કારણે રોકાણકારો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે પડકારો ઉભા થયા હતા. SBI રિસર્ચ માને છે કે સપ્ટેમ્બરમાં 25bps દરમાં ઘટાડો ભારતીય અર્થતંત્ર માટે શ્રેષ્ઠ પગલાં હશે.

SBI રિસર્ચ અનુસાર, GST ફેરફારો અને ઓછા ફુગાવાને કારણે, RBI માટે હવે દર ઘટાડવાનું યોગ્ય પગલું હશે. જૂનથી ફુગાવો સ્થિર છે, અને નાણાકીય વર્ષ 27માં CPI લગભગ 4% અથવા નીચે રહેવાની ધારણા છે. GST ફેરફારોને કારણે, તે ઓક્ટોબરમાં 1.1% સુધી પહોંચી શકે છે, જે 2004 પછીનો સૌથી નીચો છે.

રિપોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે જો RBI, આને ધ્યાનમાં લીધા વિના કોઈ નીતિગત ફેરફાર ન કરવા અલબત્ત હવે દરમાં ઘટાડો નહીં કરે, તો તેને ટાઇપ 2 ભૂલ ગણાશે. જ્યારે ફુગાવો ઓછો હોય છે, ત્યારે દરમાં ઘટાડો બજારની અપેક્ષાઓ સાથે સુસંગત રહેશે અને રોકાણકારોને સકારાત્મક સંકેત મોકલશે.

વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ અને કેન્દ્રીય બેંકોની ભૂમિકા

માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો પણ નાણાકીય નીતિ પ્રત્યે સાવધ છે. ઘણા દેશોએ તાજેતરમાં દર ઘટાડ્યા છે, પરંતુ બજારો હજુ પણ સ્થિર નથી. વૈશ્વિક નાણાકીય બજારોમાં ઉપજ (સુરક્ષા વળતર) વધી રહી છે, જે એક સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. SBI રિસર્ચ અનુસાર, કેન્દ્રીય બેંકો દ્વારા નિયમિત અને સ્પષ્ટ માહિતી પૂરી પાડવી એ બજારની મૂંઝવણને ઉકેલવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ફેડરલ રિઝર્વ (ફેડ) એ તાજેતરમાં તેના ફેડ ફંડ રેટને 4%થી ઘટાડીને 4.25% કર્યો છે. ફેડના જણાવ્યા અનુસાર, કામદારોની ઓછી સંખ્યા અને કાર્યબળમાં ભાગ લેતા ઓછા લોકો આ પગલાનું કારણ છે. ફેડ ચેરમેને તેને “જોખમ વ્યવસ્થાપન કાપ” ગણાવ્યો છે અને કહ્યું કે આ લાંબા ગાળાના ફુગાવાને 2% લક્ષ્યની નજીક રાખશે. તેમનું માનવું છે કે યોગ્ય સમયે નાના કાપ અર્થતંત્રને સંતુલિત કરવાનો યોગ્ય માર્ગ છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં નોકરી અને રોજગારની સ્થિતિ થોડી મુશ્કેલ છે. ઘરના ભાવ વધી રહ્યા છે, ARM દર સ્થિર છે, અને કેટલાક ખાદ્ય પુરવઠા અવરોધો આવી રહ્યા છે. આ પરિબળોને કારણે, ફેડે તાજેતરમાં દર ઘટાડ્યા છે, અને આગામી મહિનાઓમાં વધુ ઘટાડાની અપેક્ષા છે.

ભારત સરકાર અને રાજ્યના દેવામાં ફેરફાર

ભારતમાં તાજેતરમાં સરકારી અને રાજ્ય વિકાસ લોન (SDL)માં વધારો જોવા મળ્યો છે. SBI રિસર્ચ અનુસાર, રાજ્ય સરકારનું દેવું વધી રહ્યું છે, જે નાણાકીય દબાણ વધારી શકે છે. લાંબા ગાળાના SDLનો હિસ્સો નાણાકીય વર્ષ 2018 માં 22% થી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2026 માં 71% થયો છે. આ ખાસ કરીને 10 વર્ષ કે તેથી વધુ સમયની પાકતી મુદત ધરાવતી લોન માટે સાચું છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો તેમના દેવાની પાકતી મુદત લંબાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આ કરવા માટે, તેઓએ  ટૂંકા ગાળાની લોનને લાંબા ગાળાની લોનથી બદલીને એટલે કે “સ્વિચિંગ”નો ઉપયોગ કર્યો છે. આનાથી રાજ્યો પર તાત્કાલિક ચુકવણી કરવા અને સ્થિર નાણાકીય પરિસ્થિતિ જાળવવાનું દબાણ ઘટશે.

વધુમાં, વિવિધ રાજ્યોમાં SDL જારી કરવામાં તફાવત છે. આંધ્રપ્રદેશે સૌથી વધુ સંખ્યામાં પેપર્સ જારી કર્યા છે, જ્યારે મહારાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ સરેરાશ છે. આનો અર્થ એ છે કે રોકાણકારોએ નવી વ્યૂહરચનાઓ અને લાંબા ગાળાના જોખમ વ્યવસ્થાપનના આધારે રોકાણના નિર્ણયો લેવાની જરૂર પડશે.

વિદેશી રોકાણકારો અને FPIs ની ભૂમિકા

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે વિદેશી રોકાણકારો (FPIs) ભારતના બોન્ડ માર્કેટમાં વધુ સક્રિય બની રહ્યા છે. ફુલ્લી એક્સેસિબલ રૂટ (FAR) એ તેમને વધુ રોકાણ કરવાની મંજૂરી આપી છે. હાલમાં, FPIs બોન્ડમાં આશરે રૂ.3 લાખ કરોડ ધરાવે છે, જ્યારે તેમનો ઇક્વિટી હિસ્સો બજાર મૂડીકરણના આશરે 16%નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

સેન્ટ્રલ બેંકના મુદ્દાઓના સ્પષ્ટ સંચારનું મહત્વ

SBI રિસર્ચ જણાવે છે કે સેન્ટ્રલ બેંકની સંચાર વ્યૂહરચના નાણાકીય નીતિ માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ ટૂલકીટ છે. જૂન અને ઓગસ્ટ 2025ની MPC બેઠકોમાં સામૂહિક રીતે નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા હતા, ત્યારે સભ્યોએ અલગ અલગ રીતે તેમના મંતવ્યો વ્યક્ત કર્યા હતા. જૂનમાં, મુખ્ય ચર્ચા દરો અને નાણાં ટ્રાન્સફર પર કેન્દ્રિત હતી, તેથી બજાર મોટાભાગે સ્થિર રહ્યું હતું. જોકે, ઓગસ્ટમાં, સભ્યોએ વૈશ્વિક જોખમો, ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ અને અન્ય મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા, જેનાથી બજારની અસ્થિરતામાં વધારો થયો હતો.

નાણાકીય નીતિ પડકારો અને ફુગાવાની સ્થિતિ

SBI રિસર્ચે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે CPI ફુગાવો હજુ સુધી તેના વર્તમાન નીચા સ્તરે પહોંચ્યો નથી. GST રેશનલાઇઝેશન અને બેઝ યર રિવિઝન ફુગાવામાં 65-75 બેસિસ પોઇન્ટનો ઘટાડો કરી શકે છે. અનુભવ દર્શાવે છે કે 2019માં GST દરમાં ઘટાડા પછી ફુગાવામાં આશરે 35 બેસિસ પોઇન્ટનો ઘટાડો થયો હતો.

એકંદરે, SBI રિસર્ચ સૂચવે છે કે RBIએ સપ્ટેમ્બરમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટનો દર ઘટાડો લાગુ કરવો જોઈએ અને તેની નીતિ સ્પષ્ટ રીતે સ્પષ્ટ કરવી જોઈએ. વૈશ્વિક બજારોમાં ઉપજ વધી રહી છે, ભારતમાં સરકાર અને રાજ્યના દેવાની પરિપક્વતા અવધિ લંબાઈ છે, ફુગાવો ખૂબ ઓછો છે, અને વિદેશી રોકાણકારો સક્રિય છે. આ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને, સમયસર નિર્ણયો લેવા અને સ્પષ્ટ સંદેશ મોકલવો મહત્વપૂર્ણ છે.

આ પણ વાંચોઃજો તમારી પાસે છે આ ડિગ્રી, તો H1-B વિઝા માટે નહી આપવા પડે રૂ. 88 લાખ!