પાસપોર્ટ નાગરિકતાનો પુરાવો નથી! વિદેશ મંત્રાલયે નિયમો પર કરી મોટી સ્પષ્ટતા

નવી દિલ્હી: પાસપોર્ટ ફક્ત ભારતીય નાગરિકોને જ જારી કરવામાં આવે છે, પરંતુ તે નાગરિકતા સાબિત કરતો કોઈ ચોક્કસ દસ્તાવેજ નથી. વિદેશ મંત્રાલય (MEA) એ 14મા પાસપોર્ટ સેવા દિવસના અવસરે આ સ્પષ્ટતા જારી કરી, જેનાથી ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ. આ નિવેદન બાદ, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર ભારતમાં નાગરિકતા સાબિત કરવા માટેના પુરાવા શું છે તે અંગે વ્યાપક ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે.

પાસપોર્ટ ફક્ત એક ટ્રાવેલ કરવા માટેનો દસ્તાવેજ

વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, પાસપોર્ટ મુખ્યત્વે સરકાર દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરીને સરળ બનાવવા માટે જારી કરાયેલ એક મુસાફરી દસ્તાવેજ છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે ફક્ત પાસપોર્ટ રાખવાથી વ્યક્તિની નાગરિકતા આપમેળે સાબિત થતી નથી.

આ પરિસ્થિતિ વિરોધાભાસ પેદા કરે છે, કારણ કે બિન-નાગરિકો ભારતીય પાસપોર્ટ મેળવી શકતા નથી. વધુમાં, પાસપોર્ટ રાખવાનો અર્થ એ નથી કે તમે તેની માલિકી ધરાવો છો. પાસપોર્ટની પાછળ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે તે “ભારત સરકારની મિલકત” છે અને સરકારી આદેશ પર ગમે ત્યારે તેને સોંપી શકાય છે.

આધાર અને મતદાર ID પણ નાગરિકતાનો પુરાવો નથી.

નાગરિકતાના પુરાવા અંગેની આ મૂંઝવણ નવી નથી. અગાઉ, અદાલતો અને સરકારે દેશમાં અન્ય મુખ્ય ઓળખ દસ્તાવેજો અંગે પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે. આ વર્ષની શરૂઆતમાં, મતદાર યાદીના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પર સુનાવણી દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આધાર નાગરિકતાનો ચોક્કસ પુરાવો નથી. તે ફક્ત ઓળખનો દસ્તાવેજ છે. મતદાર ID ને નાગરિકતાનો ચોક્કસ દસ્તાવેજ પણ માનવામાં આવતો નથી. તેનો પ્રાથમિક હેતુ નાગરિકોની ઓળખ સુનિશ્ચિત કરવાનો અને તેમને ચૂંટણીમાં મતદાન કરવાનો અધિકાર આપવાનો છે.

કાયદા મુજબ ભારતીય નાગરિક કોણ છે?

26 જાન્યુઆરી, 1950 અને 1 જુલાઈ, 1987 વચ્ચે દેશમાં જન્મેલી દરેક વ્યક્તિ જન્મથી ભારતીય છે.

1 જુલાઈ, 1987 પછી જન્મેલી વ્યક્તિ, ફક્ત ત્યારે જ નાગરિકતા પ્રાપ્ત કરી શકશે જો તેમના માતાપિતામાંથી કોઈ એક ભારતીય નાગરિક હોય.

3 ડિસેમ્બર, 2004 ના રોજ અથવા તે પછી જન્મેલી વ્યક્તિ માટે નાગરિકતા માટેના માપદંડો વધુ કડક છે. આ માટે બંને માતાપિતા ભારતીય હોવા જરૂરી છે, અથવા એક માતાપિતા ભારતીય હોવા જોઈએ અને બીજા ગેરકાયદેસર ઇમિગ્રન્ટ ન હોવા જોઈએ.

સરકારે ડેટા જાહેર કર્યો

બુધવારે, વિદેશ મંત્રાલયે ભારતના પાસપોર્ટ સેવા નેટવર્કના વિસ્તરણ અને ચિપ-સક્ષમ ઇ-પાસપોર્ટના સફળ લોન્ચ સહિત અનેક મુખ્ય સિદ્ધિઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો. MEA ના એક અધિકારીએ જણાવ્યું, “2025 માં, 1.5 કરોડ પાસપોર્ટ અને સંબંધિત સેવાઓ જારી કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી 1.39 કરોડ ફક્ત પાસપોર્ટ માટે જારી કરવામાં આવી હતી.”

વધુમાં, MEA એ જણાવ્યું હતું કે પાસપોર્ટ પ્રક્રિયા કરવામાં લાગતા સરેરાશ સમયમાં પણ સુધારો થયો છે; પોલીસ વેરિફિકેશન સિવાય, પાસપોર્ટ હવે છ કાર્યકારી દિવસોમાં જારી કરવામાં આવે છે. અધિકારીએ ઉમેર્યું કે નાગરિકો હવે પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્રોમાં સરેરાશ 45 મિનિટથી ઓછો સમય વિતાવે છે. MEA અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્રોની સંખ્યામાં છ ગણો વધારો થવાને કારણે પ્રક્રિયા સમય ઘટ્યો છે. એક દાયકા પહેલા, દેશમાં ફક્ત 77 પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્રો હતા, જ્યારે હવે 545 છે.

આ પણ વાંચો: આગામી 7 દિવસ ગુજરાતમાં આવું રહેશે હવામાન, સૌરાષ્ટ્ર અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં ભારે વરસાદનું એલર્ટ