3500 કિમી લાંબી તિરાડ… જાણો કેમ બે ભાગમાં તૂટી રહ્યું છે આફ્રિકા
આફ્રિકા, 28, મે, 2025: Why Africa Splitting into two parts, વૈજ્ઞાનિકો અનુસાર, પ્રાકૃતિક ઘટનાઓના કારણે દુનિયાના અનેક મહાદ્વીપ ટુકડાઓમાં વહેંચાતા રહ્યા છે. ભૂ-વૈજ્ઞાનિકોના અનુસાર, એક સમયે એન્ટાર્કટિકા, દક્ષિણ અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને આફ્રિકા એક જ સુપર કૉન્ટિનન્ટમાં હતા. ત્યારબાદ પ્રાકૃતિક ઘટનાઓના કારણે આ બધું અલગ-અલગ થઈ ગયું. આવી જ એક ઘટનાના કારણે ભારત પણ આફ્રિકાથી તૂટીને અલગ થયું હતું અને એશિયા સાથે જોડાઈ ગયુ હતુ. ભારતે એશિયા સાથે અથડાઈને જોડાવાના કારણે હિમાલય પર્વત બની ગયો. તેથી તેમને નવા અને કાચા પહાડ કહેવામાં આવે છે. વળી, અરવલ્લીના પર્વત જૂના અને મજબૂત છે.
શું કહે છે વૈજ્ઞાનિકો?
ભૂ-વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, હવે આફ્રિકાના બે ટૂકડા થવાનું જોખમ છે. હકીકતમાં, વર્ષો પહેલાં આફ્રિકાની વચ્ચોવચ તિરાડ પડી ગઈ હતી. જેનો આકાર સતત વધી રહ્યો છે. માર્ચ 2023ની શરૂઆતમાં આ તિરાડ 56 કિમી હતી, જે હવે વિશે 3500 કિમી મોટી બની ગઈ છે.
વૈજ્ઞાનિક રિસર્ચમાં સામે આવ્યું કારણ
આ પ્રક્રિયાને પૂર્વી આફ્રિકી રિફ્ટ સિસ્ટમ (EARS) કહેવામાં આવે છે, જે 3500 કિ.મી લાંબી છે. આ પ્રક્રિયા 3.5 કરોડ વર્ષથી ચાલી રહી છે. વૈજ્ઞાનિકોએ હાલમાં જ શોધ્યું કે, પૃથ્વીની ઊંડાઈથી નીકળતી ગરમ ચટ્ટાનોનો એક વિશાળ સુપરપ્લમ તેના તૂટવા અને જ્વાળામુખી ગતિવિધિઓનું કારણ છે. કેન્યા, માલવી અને લાલ સાગરમાં મળેલા ગેસથી રાસાયણિક નિશાન આ સુપરપ્લમની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે. આ રિસર્ચ 12 મે 2025ના દિવસે Geophysical Research Letters માં પ્રકાશિત થઈ હતી.
ERS પૃથ્વીનો સૌથી મોટી સક્રિય મહાદ્વીપીય રિફ્ટ સિસ્ટમ છે, જે આફ્રિકાને બે ભાગમાં તોડી રહ્યું છે. આ પ્રક્રિયા 3.5 કરોડ વર્ષથી હજુ સુધી શરૂ છે. આ લાલ સાગર (ઉત્તર-પૂર્વી આફ્રિકા)થી મોઝામ્બિક (દક્ષિણ આફ્રિકા) સુધી ફેલાયેલા છે. આશરે 3500 કિ.મી લાંબા રિફ્ટમાં ખીણ અને તિરાડ પડી ગઈ છે.
જેનાથી ઇથિયોપિયામાં એર્ટા એલે જ્વાળામુખી જેવી ગતિવિધિને વધારી, જેનાથી લાવાના ઝરણા બન્યા. રિફ્ટના કારણે આફ્રિકાની લિથોસ્ફેર (પૃથ્વીની બહારની પર્વતીય પરત) તૂટી રહી છે, જેમાં મહગાદ્વીપની સપાટી પર ઊંડી ખીણ બની રહી છે. વૈજ્ઞાનિકોને પહેલા નહતી જાણ કે, આ વિશાળ પ્રક્રિયાનું સાચું કારણ શું છે.
સુપરપ્લમઃ પૃથ્વીની ઊંડાઈનું રહસ્ય
નવી રિસર્ચમાં જાણ થઈ કે, EARSની નીચે પૃથ્વીની ઊંડામાં એક સુપરપ્લમ છે. આ ગરમ, પ્રવાહી ખડકોનો એક વિશાળ ટેકરો છે, જે પૃથ્વીના મેંટલ (પૃથ્વીની મધ્ય પરત) અને કોર (કેન્દ્ર)ની વચ્ચે શરૂ થાય છે. એટલે કે, 2900 કિ.મી ઊંડાઈથી આ સુપરપ્લમ ઉપર ઊઠીને આફ્રિકાની કઠણ લિથોસ્ફેયર પર દબાણ કરે છે અને તેને તોડી રહ્યું છે. જેના કારણે તિરાડ અને જ્વાળામુખીની ગતિવિધિ વધી રહી છે.
આ પણ વાંચોઃ ઈઝરાયલની એર સ્ટ્રાઇકમાં હમાસ ચીફ સિનવાર હણાયો, નેતન્યાહૂએ કરી જાહેરાત
આ પણ વાંચોઃ મિત્રતામાં પડી તિરાડ? ટ્રમ્પથી નારાજ થયા ઈલોન મસ્ક, કહ્યું- ‘હું નિરાશ છું…’
