નવી અદાલતોનું નિર્માણ ન થવાથી સુપ્રીમ કોર્ટ નારાજઃ કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્ર સરકારને લગાવી ફટકાર

નવી દિલ્હીઃ 18 જુલાઈ, 2025: Supreme Court: સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્ર સરકારને હાલની અદાલતોને સ્પેશિયલ કોર્ટ જાહેર કરવા બદલ ફટકાર લગાવી હતી અને ખાસ કેસોની સુનાવણી માટે નવી અદાલતો ન ખોલવા બદલ નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્ર સરકાર વતી હાજર રહેલા એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ રાજકુમાર ભાસ્કર ઠાકરેને જસ્ટિસ સૂર્યકાંત અને જોયમલ્યા બાગચીની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, જો NIA કાયદા હેઠળના ખાસ કેસોની સુનાવણી હાલની અદાલતોમાં કરવામાં આવે છે, તો વર્ષોથી જેલમાં રહેલા અંડરટ્રાયલ કેદીઓ અને હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા લોકોના, વૈવાહિક વિવાદોના કેસ પેન્ડિંગ રહેશે.

‘જઘન્ય કેસોમાં આરોપીઓને જામીન આપવા પડશે’

સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, સરકાર દ્વારા વધુ માળખાગત સુવિધાઓ ઊભી કરવામાં આવે, ન્યાયાધીશો અને સ્ટાફની નિમણૂક કરવામાં આવે અને પદ મંજૂર કરવામાં આવે તે સમયની માંગ છે. ખંડપીઠે કહ્યું કે, ‘જો વધારાની અદાલતો બનાવવામાં નહીં આવે, તો અદાલતોને ખાસ કાયદા હેઠળ નોંધાયેલા આરોપીઓને જામીન આપવાની ફરજ પડશે કારણ કે કેસોના ઝડપી નિકાલ માટે કોઈ અસરકારક પદ્ધતિ નથી.’ સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્ર સરકારને NIA, MCOCA અને UAPA જેવા ખાસ કાયદા હેઠળ વિશેષ અદાલતોની સ્થાપના માટે યોગ્ય દરખાસ્ત તૈયાર કરવા માટે છેલ્લી તક આપી છે.

કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્ર સરકારોએ ચાર અઠવાડિયા પછી આ મામલે પોતાનો જવાબ દાખલ કરવાનો રહેશે. આ પહેલા 23 મેના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે પણ ખાસ કેસોની સુનાવણી માટે સ્પેશિયલ કોર્ટ બનાવવાની વાત કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે, જઘન્ય અને ગંભીર કેસોની સુનાવણી ઝડપી બનાવવાનો એકમાત્ર રસ્તો એ સ્પેશિયલ કોર્ટની સ્થાપના કરવાનો છે જ્યાં ફક્ત ખાસ કાયદાઓ સંબંધિત કેસોની સુનાવણી થઈ શકે. સુપ્રીમ કોર્ટ મહારાષ્ટ્રના ગઢચિરોલીના નક્સલ સમર્થક કૈલાશ રામચંદાનીની જામીન અરજી પર સુનાવણી કરી રહી હતી. 2019માં IED વિસ્ફોટમાં 15 પોલીસકર્મીઓના મોત બાદ કૈલાશ રામચંદાની વિરુદ્ધ કેસ નોંધવામાં આવ્યો હતો.

માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળ કાયદામાં રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગને પક્ષકાર બનાવવાની માંગ

માનસિક બીમારીઓથી પીડિત વ્યક્તિઓના અધિકારો અને જરૂરિયાતોના રક્ષણ સંબંધિત 2017ના કાયદાને લાગુ કરવા માટે દાખલ કરાયેલી PILમાં સુપ્રીમ કોર્ટે રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગને પક્ષકાર બનાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો. ન્યાયાધીશ પી.એસ. નરસિંહા અને અતુલ એસ. ચાંદુરકરની બેન્ચે અરજદાર ગૌરવ કુમાર બંસલને 2018માં દાખલ કરાયેલી PILમાં રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગને પક્ષકાર બનાવવા માટે અરજી દાખલ કરવા જણાવ્યું.

ખંડપીઠે કહ્યું કે, માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળ અધિનિયમ, 2017ના અમલીકરણ માટેની PIL રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગને ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે. બંસલે કહ્યું કે, અમલીકરણ પર દેખરેખ રાખવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશની આગેવાની હેઠળની એક સમિતિની રચના કરી શકાય છે. ખંડપીઠે કેન્દ્રનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીને બંસલ સાથે તેમનું સોગંદનામું શેર કરવા કહ્યું અને સુનાવણી ત્રણ અઠવાડિયા માટે મુલતવી રાખી.

સંસદે 2017માં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવા અધિનિયમ પસાર કર્યો હતો, જે ‘સેન્ટ્રલ મેન્ટલ હેલ્થ ઓથોરિટી (CMHA), સ્ટેટ મેન્ટલ હેલ્થ ઓથોરિટી (SMHA) અને મેન્ટલ હેલ્થ રિવ્યૂ બોર્ડ (MHRB)’ ની સ્થાપનાની જોગવાઈ કરે છે. ખંડપીઠે કહ્યું કે, માનસિક રીતે બીમાર લોકોને સાંકળોમાં રાખવા એ બંધારણની કલમ 21 હેઠળના તેમના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે, જે જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા સાથે સંબંધિત છે અને તેમની ગરિમા સાથે ચેડા કરી શકાતા નથી. PILમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે, ઉત્તર પ્રદેશના બદાયૂં જિલ્લામાં એક ધાર્મિક સંસ્થાના માનસિક આશ્રયસ્થાનમાં માનસિક રીતે બીમાર લોકોને સાંકળોમાં રાખવામાં આવે છે, જે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળ અધિનિયમ 2017 ની જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન છે.

સ્પેશિયલ કોર્ટની નિમણૂક બદલ સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્ર સરકારને ફટકાર લગાવી

સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્ર સરકારને હાલની અદાલતોને સ્પેશિયલ કોર્ટ તરીકે નિયુક્ત કરવા બદલ ઝાટકણી કાઢી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે ખાસ કેસ માટે નવી અદાલતો સ્થાપવા કહ્યું હતું. કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્ર સરકાર તરફથી હાજર રહેલા જસ્ટિસ સૂર્યકાંત અને જયમલ્યા બાગચીની ખંડપીઠે એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ રાજકુમાર ભાસ્કર ઠાકરેને જાણ કરી હતી કે જો હાલની અદાલતોને રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (NIA) કાયદા હેઠળ નોંધાયેલા કેસ માટે વિશેષ અદાલતો તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવે છે, તો વર્ષોથી જેલમાં રહેલા કેદીઓ, વરિષ્ઠ નાગરિકો, હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા વર્ગના લોકો અને વૈવાહિક વિવાદોના કેસોમાં વિલંબ થશે.

સુપ્રીમ કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, વધુ માળખાગત સુવિધાઓ બનાવવી, ન્યાયાધીશો અને કર્મચારીઓની નિમણૂક કરવી અને સરકાર તરફથી પદોને મંજૂરી આપવી એ સમયની માંગ છે. ખંડપીઠે કહ્યું કે, જો વધારાની અદાલતો સ્થાપવામાં નહીં આવે, તો અદાલતોને ખાસ કાયદા હેઠળ આરોપોનો સામનો કરી રહેલા આરોપીઓને જામીન આપવાની ફરજ પડશે, કારણ કે કેસોના ઝડપી નિકાલ માટે કોઈ અસરકારક પદ્ધતિ નથી.

આ પણ વાંચોઃ જો રૂટની એક જબરદસ્ત ઈનિંગ, અને પાછળ છૂટી જશે પોન્ટિંગ, દ્રવિડ તેમજ કાલિસ

આ પણ વાંચોઃ અમેરિકાના લોસ એન્જલસમાં પોલીસ તાલીમ કેન્દ્રમાં મોટો વિસ્ફોટ, ત્રણ લોકોના મોત