નીતિશ કુમાર અને શરદ પવારના રાજ્યસભા જવામાં કોમન શું છે અને તફાવત શું છે?

નીતિશ કુમાર અને શરદ પવાર દેશના સૌથી વરિષ્ઠ રાજકારણીઓમાંના એક છે. ભલે તેમની ઉંમરમાં દસ વર્ષનો તફાવત હોય, પરંતુ આજે તેમની રાજકીય સ્થિતિ લગભગ સમાન છે. તે કોઈ સંયોગ નથી કે તેઓ રાજ્યસભામાં સાથે હશે, તેમનું ભવિષ્ય પણ એક જેવુ જ લાગે છે.

નીતિશ કુમાર અને શરદ પવારમાં પહેલી સમાનતા એ છે કે બંને રાજ્યસભામાં બિનહરીફ ચૂંટાશે તે નિશ્ચિત છે. અને, અસામાન્ય રીતે, નીતિશ કુમારે ક્યારેય કહ્યું નથી કે તેઓ વડા પ્રધાન પદ માટે દાવેદાર નથી, જ્યારે શરદ પવાર આ મુદ્દા પર પોતાનો પક્ષ સ્પષ્ટ કરી ચૂક્યા છે.

નીતિશ કુમાર હજુ પણ વડા પ્રધાન પદના દાવેદાર છે, જેમ કોંગ્રેસે વિપક્ષી છાવણીમાં રાહુલ ગાંધી માટે તે પદ અનામત રાખ્યું છે. એ અલગ વાત છે કે વિપક્ષી ગઠબંધન ક્યારેય ઇન્ડિયા બ્લોકના નેતૃત્વ પર સર્વસંમતિ સુધી પહોંચી શક્યું નથી.

શરદ પવાર અને નીતિશ કુમાર બંને એવા સમયે રાજ્યસભામાં પ્રવેશ કરી રહ્યા છે જ્યારે ન તો તેમની અગાઉ જેવી રાજકીય શક્તિ રહી છે અને ન તો તેઓએ પહેલા જે જોડ-તોડ કરતા આવ્યા હતા તે તક હવે ઉપલબ્ધ છે. સાથે જ, બંનેના રાજકીય પક્ષો પણ અસ્તિત્વના ખતરાનો સામનો કરી રહ્યા છે.

દાવ પર વીરાસત, અસ્તિત્વ પર પણ સંકટ

નીતીશ કુમાર અને શરદ પવાર બંનેના રાજકીય વારસા અને તેમણે સ્થાપેલા રાજકીય પક્ષો અસ્તિત્વના જોખમોનો સામનો કરી રહ્યા છે. નીતીશ કુમારનો પક્ષ, જેડીયુ, બિહાર અને કેન્દ્ર સરકારમાં ભાગીદાર છે, જ્યારે શરદ પવાર હાલમાં બંનેમાં વિરોધ પક્ષમાં છે. છતાં, બંને પક્ષો સામેના પડકારો સમાન છે.

શરદ પવારનો રાજકીય વારસો પહેલાથી જ વિભાજીત થઈ ગયો હતો. અજિત પવારના ગયા પછી પણ, તેમનો જૂથ મહારાષ્ટ્રમાં સત્તામાં ભાગીદાર છે અને કેન્દ્રમાં ભાજપ સાથે ઉભો છે. જોકે, શરદ પવારનો બાકીનો હિસ્સો ખૂબ જ મર્યાદિત છે. NCPના બે જૂથો વચ્ચે વિલીનીકરણની શક્યતા પણ હવે સમાપ્ત થઈ ગઈ છે – શરદ પવાર જૂથના નેતા જયંત પાટીલે એક નિવેદન જારી કરીને વિલીનીકરણની શક્યતા પર પૂર્ણવિરામ લગાવી દીધો છે.

શરદ પવારની NCP માટે સદનસીબે, સુપ્રિયા સુલે પહેલાથી જ બારામતી અને મુંબઈથી દિલ્હી સુધી સક્રિય છે, પરંતુ નીતિશ કુમારની JDU હાલમાં તેમના પુત્ર નિશાંત કુમારને પાર્ટીમાં પ્રવેશ આપવાની ચર્ચા કરી રહી છે. JDUના કાર્યકારી પ્રમુખ સંજય ઝા છે, જ્યારે NCPના કાર્યકારી પ્રમુખ સુપ્રિયા સુલે છે.

રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં પણ, ભાજપ બંને પક્ષો સાથે સમાન રીતે વર્તી રહ્યું છે. શરદ પવાર સામે ઉમેદવાર ન ઉતારીને, ભાજપે સંદેશ આપ્યો છે કે આગામી દિવસોમાં શરદ પવારની NCP ભાજપ સાથે જોડાવાની પૂરી શક્યતા છે. ભાજપ પહેલેથી જ નીતિશ કુમારની સાથે ઉભો છે, પરંતુ તે ફક્ત મનસ્વી રીતે વર્તી રહ્યો છે.

બિહાર હોય કે મહારાષ્ટ્ર, ભાજપનો સામાન્ય એજન્ડા રાજકીય વિસ્તરણ છે. મહારાષ્ટ્રમાં, ભાજપે ટૂંકા વિરામ પછી પોતાના મુખ્યમંત્રી સ્થાપિત કર્યા, પરંતુ બિહાર બચી રહ્યું હતુ. જેમ બિહારમાં નીતિશ કુમાર ભાજપ સામે દિવાલ બનીને ઉભા રહ્યા, તેવી જ રીતે શરદ પવાર મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપને ફટકો મારનાર વ્યક્તિ છે.

નીતિશ માટે હવે શું બચ્યુ છે?

નીતિશ કુમાર સાથે જે થઈ રહ્યું છે તે થવાનું જ હતું. ભાજપ તો બસ એ સમયની રાહ જોઈ રહ્યો હતો જ્યારે તે વિરોધ કર્યા વિના જે ઇચ્છે છે તે કરી શકે.

લોકો હેરાન છે કે નીતિશ કુમારે આટલી ઝડપથી અને અચાનક શરણાગતિ કેમ સ્વીકારી લીધી? ભાજપે એવી કઈ નબળી નસ પકડી લીધી જેનાથી છુટવુ ખૂબ મુશ્કેલ બન્યું, અને “પલટુ રામ” ના દાવપેચ પણ નિરર્થક સાબિત થયા.

નીતિશ કુમારે બિહારમાં પોતાના ચૂંટણી પ્રદર્શનમાં સુધારો કર્યો હતો અને મજબૂત સ્થાન મેળવ્યું હતું. તેઓ કેન્દ્ર સરકારમાં પણ એક મજબૂત સમર્થન પ્રણાલી તરીકે રહ્યા છે, છતાં તેમને શા માટે શરણાગતિ સ્વીકારવાની ફરજ પડી?

નીતિશ કુમાર પાસે હવે પોતાનો વારસો બચાવવા માટે મર્યાદિત વિકલ્પો છે. કાં તો તેમના પુત્ર નિશાંત કુમાર અથવા વિજય ચૌધરી જેવા વિશ્વસનીય નેતા માટે મુખ્યમંત્રી પદની ડીલ કરી લે, અથવા ખાતરી કરે કે તેમના નજીકના સાથીઓ ચૂંટણી મેદાનમાં રહે. જો આ ડીલ હજુ સુધી નથી થઈ, અને આગળ પણ કોઈ સંભાવના નથી, તો પછી માની લેવુ જોઈએ કે નીતિશ કુમાર પાસે કંઈ બચ્યું નથી. તેમની પાસે જે છે તે ફક્ત ઉપરછલ્લું છે, પાયો રાજકીય ઉધઈઓ ખાઈ ગઈ છે.

અને શરદ પવાર માટે શું બાકી રહ્યું?

જો NCPનું વિલિનીકરણ થયું હોત, તો શરદ પવારની શક્તિ વધી ગઈ હોત. તેવી જ રીતે, જો નિશાંત કુમાર પહેલા JDUમાં સક્રિય થયા હોત, તો પરિસ્થિતિ અલગ જ હોત. આજે, તેમનો રાજકીય દુશ્મન ભાજપ જ છે. નીતિશ કુમારના JDU એ સાથે રહીને પોતાનો બચાવ કરવો જોઈએ, અને શરદ પવારના NCP એ દૂર રહીને પોતાનો બચાવ કરવો જોઈએ – કારણકે બંને ખરાબ રીતે ચપેટમાં આવી ગયા છે.

NCP (SC) માટે રાજ્યસભામાં તો ઝીરો બેલેન્સની નોબત આવી ગઈ હતી, પરંતુ શરદ પવારના ગયા પછી તે પરિસ્થિતિ ટળી ગઈ છે. લોકસભામાં સુપ્રિયા સુલે સહિત આઠ સાંસદો છે. મહારાષ્ટ્રમાં, વિધાન પરિષદમાં ફક્ત ત્રણ સભ્યો છે, અને મહા વિકાસ અઘાડી પાસે વિધાનસભામાં સૌથી ઓછા ધારાસભ્યો છે. મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભામાં, વિપક્ષ પાસે સૌથી વધુ ધારાસભ્યો છે, જેમાં ઉદ્ધવ ઠાકરે 20 સાથે આગળ છે, ત્યારબાદ કોંગ્રેસ 16 સાથે અને શરદ પવાર 10 સાથે આગળ છે.

થોડું વધારે કે ઓછું હોઈ શકે છે, પરંતુ જેમ નીતિશ કુમારે બિહારમાં ભાજપને પગપેસારો કરવામાં જમીની સ્તરે મદદ કરી, તેવી જ રીતે શરદ પવારે પણ પશ્ચિમ મહારાષ્ટ્ર અને વિદર્ભ ક્ષેત્રમાં સમાન ભૂમિકા ભજવી હોવાનું માનવામાં આવે છે. આમાંનું મોટાભાગનું પરસ્પર રહ્યું છે, પરંતુ મુદ્દો એ છે કે સાથે મળીને કામ કરવાથી પણ કોને લક્ષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે?

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લીંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

આખા ગાંધી પરિવારની જેમ, શરદ પવારની ત્રણ પેઢીઓ સંસદમાં પહોંચી રહી છે – અને નીતિશ કુમાર, જેમણે આખી જિંદગી ભત્રીજાવાદથી અંતર જાળવી રાખ્યું હતું, તેમણે છેલ્લી ઘડીએ પોતાના પુત્રના નામ અંગેના મતભેદને પાછો ખેંચીને પોતાના સિદ્ધાંતો સાથે સમાધાન કર્યું છે.

2015ની બિહાર ચૂંટણી દરમિયાન, નીતિશ કુમારે કબીરના એક દોહાનું વારંવાર પુનરાવર્તન કર્યું હતું: “ધીરે ધીરે રે મના ધીરે સબ કુછ હોય, માલી સીંચે સો ઘડા ઋતુ આયે ફલ હોય,” અને 2020ની બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીની છેલ્લી રેલીમાં, નીતિશ કુમારે કહ્યું હતું, “અંત ભલા તો સબ ભલા” – પરંતુ આજે, શરદ પવાર કે નીતિશ કુમાર સાથે આવું થઈ રહ્યું નથી.

આ પણ વાંચો: ‘કોઈ દેશ પોતાને સર્વોચ્ચ શક્તિ નહીં કહી શકે’, વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે વિદેશમંત્રી જયશંકરનું નિવેદન