ભારતને બદલે ચીનમાં પોતાની નોટ છપાવી રહ્યુ છે નેપાળ, બીજિંગે કેવી રીતે લીધુ નવી દિલ્હીનું સ્થાન, શું છે ડ્રેગનની સ્ટ્રેટેજી

નવી દિલ્હી, 15 નવેમ્બર 2025: દશકાઓ સાથે નેપાળ પોતાની કરન્સી ભારતમાં છપાવતુ હતું. 1945થી 1995 સુધી નેપાળની દરેક બેન્ક નોટ નાસિકની ઇન્ડિયા સિક્યોરીટી પ્રેસમાં છપાતી હતી. તેના બાદ પણ 2015 સુધી નેપાળની નોટ છપામણીમાં ભારતની મોટી ભૂમિકા રહી હતી. પરંતુ 2015 નેપાળ માટે ટર્નિંગ પોઇન્ટ સાબિત થયો અને તેણે પોતાની નોટ પ્રિન્ટીંગનો કોન્ટ્રેક્ટ ચીનને આપવાનું શરૂ કરી દીધુ હતું.

તાજેતરમાં, નેપાળે ફરી એકવાર તેની 1000 રૂપિયાની નોટો છાપવાનો કોન્ટ્રાક્ટ ચીનને આપ્યો હતો. નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક (NRB)એ ચીન, સરકારી કંપની ચાઇના બેંકનોટ પ્રિન્ટિંગ એન્ડ મિન્ટિંગ કોર્પોરેશનને 430 મિલિયન રૂપિયા છાપવા માટે કોન્ટ્રાક્ટ આપ્યો હતો.

બેંક અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટનો કુલ ખર્ચ આશરે 16.98 મિલિયન ડોલર (આશરે રૂ. 142 કરોડ) અંદાજવામાં આવ્યો છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે જ્યારે ભારત નેપાળની નોટો છાપતું હતું, ત્યારે ચીનને દક્ષિણ એશિયાની ચલણની રાજનીતિમાં સ્થાન કેવી રીતે મળ્યું? ચાલો સમજીએ.

નકશાના ભાર સામે વાંધો, નેપાળે ભાગીદાર બદલ્યો

નેપાળની નવી નોટો પર છાપવામાં આવેલ નકશામાં લિપુલેખ, લિમ્પિયાધુરા અને કાલાપાની નેપાળનો ભાગ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. ભારત પણ આ વિસ્તારોને પોતાના હોવાનો દાવો કરે છે. રાજકીય સંવેદનશીલતાને કારણે, ભારતે આવી નોટો છાપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. ત્યારબાદ નેપાળે નવા વિકલ્પો શોધ્યા અને ચીનને કોન્ટ્રાક્ટ આપ્યો હતો.

નેપાળને ચીનથી શું ફાયદો થયો?

નેપાળની પોતાની નોટ છાપવાની ક્ષમતા મર્યાદિત છે. તેને ઉચ્ચ કક્ષાની સુરક્ષા છાપકામ માટે વિદેશી કંપનીઓ પર આધાર રાખવો પડે છે. ચીને નેપાળને જે સુવિધાઓ પૂરી પાડી છે તેમાં શામેલ છે:

• સસ્તું પ્રિન્ટિંગ
• અદ્યતન ટેકનોલોજી
• ઝડપી પુરવઠો
• કોઈ રાજકીય અવરોધો નથી

આજે, નેપાળનું તમામ ચલણ ચાઇના બેંક નોટ પ્રિન્ટીંગ અને મિન્ટિંગ કોર્પોરેશન (CBPMC) દ્વારા છાપવામાં આવે છે.

શું ચીન આખા એશિયાનું ચલણ છાપે છે?

જોકે, નેપાળ એકમાત્ર એવો દેશ નથી જે ચીન પર આધાર રાખે છે. બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા, મલેશિયા, થાઇલેન્ડ અને અફઘાનિસ્તાન પણ ચીનમાં તેમની નોટોનું ઉત્પાદન કરે છે. છેલ્લા 10 વર્ષમાં, ચીન વિકાસશીલ દેશો માટે સૌથી મોટું કરન્સી પ્રિન્ટીંગ કેન્દ્ર બન્યું છે. આ CBPMCની હાઇ-ટેક સુવિધાઓને કારણે છે, જેમાં શામેલ છે:

• વોટરમાર્ક
• હોલોગ્રાફિક થ્રેડ
• રંગ-શિફ્ટિંગ શાહી
• અને તેની અનોખી ટેકનોલોજી, “કલરડાન્સ”, જે નકલી નોટોનું ઉત્પાદન અત્યંત મુશ્કેલ બનાવે છે.

ચીન બેંક નોટ ઉદ્યોગમાં સુપરપાવર કેવી રીતે બન્યું?

CBPMCની તાકાત ફક્ત વોલ્યુમમાં નથી. 2015માં, કંપનીએ બ્રિટનના પ્રખ્યાત ડી લા રુના બેંકનોટ વિભાગ હસ્તગત કર્યો હતો. આનાથી ચીનને વિશ્વની સૌથી અદ્યતન પ્રિન્ટિંગ ટેકનોલોજી, વૈશ્વિક ક્લાયન્ટ બેઝ અને વિશ્વસનીય બ્રાન્ડ વેલ્યુની ઍક્સેસ મળી હતી. ત્યારબાદ, ચીને યુરોપ, આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વ સહિત એશિયાની બહાર નોટો છાપવાનું શરૂ કર્યું હતું.

શું દક્ષિણ એશિયામાં ભારતનો પ્રભાવ ઓછો થઈ રહ્યો છે?

ચીન હવે નેપાળ જેવા નાના દેશો માટે નોટો છાપી રહ્યું છે. આ માત્ર આર્થિક પગલું નથી, પરંતુ એક વ્યૂહાત્મક પરિવર્તન છે. ભારતનો તેના પડોશીઓ પર પરંપરાગત પ્રભાવ ઓછો થઈ રહ્યો હોય તેવું લાગે છે, અને ચીન દક્ષિણ એશિયાની ચલણ રાજકારણમાં નવી ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.

આ પણ વાંચોઃ 8માં પગાર પંચ પર મોટુ અપડેટ, સેલરી કેલ્ક્યુલેશનમાં માતા પિતાને પણ શામેલ કરાશે