ઓછી કમાણી, વધુ EMI: શું દેવાના ચક્રવ્યૂહમાં ફસાઈ રહ્યો છે મધ્યમ વર્ગ? સર્વેના આંકડા વધારી રહ્યા છે ચિંતા

Middle class debt trap India: પોતાનું ઘર ખરીદવાનું સ્વપ્ન, બાળકોનું શિક્ષણ, મેડિકલ ઈમરજન્સી અને રોજબરોજના વધતા ખર્ચ—આ બધા વચ્ચે દેશનો મધ્યમ વર્ગ (Middle Class) ઝડપથી દેવા પર નિર્ભર થઈ રહ્યો છે. સરળ લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ અને ડિજિટલ ફાઈનાન્સિંગે જરૂરિયાતના સમયે રાહત તો આપી છે, પરંતુ ઘણા પરિવારો માટે આ દેવું હવે મોટી ચિંતાનું કારણ બની રહ્યું છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા એક સર્વેના સંકેતો મુજબ મોટી સંખ્યામાં દેવાદારો વધતા EMIના બોજ અને દેવાના દુષ્ચક્ર સાથે ઝઝૂમી રહ્યા છે.

ડેબ્ટ રેઝોલ્યુશન પ્લેટફોર્મ ‘Expert Panel’ના એક સર્વેમાં સામેલ થયેલા લગભગ 60 ટકા દેવાદારોની માસિક EMI તેમની પારિવારિક આવક જેટલી અથવા તેનાથી વધુ થઈ ચૂકી છે. આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે આવક અને દેવા વચ્ચેનું સંતુલન ઝડપથી બગડી રહ્યું છે. સર્વેમાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે લગભગ 40 ટકા લોકો જૂના દેવાની કિસ્ત ચૂકવવા માટે નવી લોન લેવા કે ક્રેડિટ કાર્ડનો સહારો લેવા મજબૂર બન્યા છે. નાણાકીય નિષ્ણાતો આ સ્થિતિને ‘ડેટ ટ્રેપ’ એટલે કે દેવાના દુષ્ચક્રનો સંકેત માને છે.

કયા કારણોસર વધી રહ્યું છે દેવું?

સર્વેના આંકડા દર્શાવે છે કે લોકો માત્ર લાઈફસ્ટાઈલના ખર્ચાઓ માટે જ લોન નથી લઈ રહ્યા, પરંતુ ઘણી બાબતોમાં આર્થિક મજબૂરીઓ પણ તેનું મોટું કારણ છે:

• 26% લોકો: મેડિકલ ઈમરજન્સીના કારણે લોન લેવી પડી.

• 22% લોકો: બાળકોનું શિક્ષણ કે લગ્નના ખર્ચ માટે દેવું કર્યું.

• 18% લોકો: નોકરી જતી રહેવા કે બિઝનેસમાં મંદીના કારણે ઉધાર લેવું પડ્યું.

• 15% લોકો: રોજબરોજના ઘરખર્ચ પૂરા કરવા માટે કરજનો સહારો લીધો.

આ આંકડા દર્શાવે છે કે વધતું દેવું માત્ર કન્ઝ્યુમર સ્પેન્ડિંગ જ નહીં, પરંતુ આર્થિક દબાણ અને અનિશ્ચિતતાનો પણ સંકેત છે.

કરજ ચૂકવવું શા માટે મુશ્કેલ બની રહ્યું છે?

સર્વેમાં સામેલ લોકોએ દેવું ચૂકવવામાં પડતી મુશ્કેલીઓ વિશે ચોંકાવનારી વિગતો આપી છે:

• 33% લોકોએ નોકરી જતી રહેવી કે આવક ઘટવી તે મુખ્ય કારણ બતાવ્યું.

• 28% લોકોએ જણાવ્યું કે આવકની સરખામણીએ EMIનો બોજ ખૂબ વધી ગયો છે.

• 19% લોકો એકથી વધુ લોન હોવાના કારણે દબાણમાં છે.

• 12% કિસ્સાઓમાં મેડિકલ કે પારિવારિક ઈમરજન્સી કારણ બની છે.

સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે લગભગ 60 ટકા દેવાદારો માત્ર મિનિમમ પેમેન્ટ (Minimum Due) કરી રહ્યા છે અથવા તો કિસ્ત ચૂકવવામાં ચૂક (Default) કરી રહ્યા છે. જ્યારે લગભગ ૨૦ ટકા લોકોને કાનૂની નોટિસ પણ મળી ચૂકી છે.

વધતા દેવાને લઈને શા માટે છે ચિંતા?

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ના આંકડા દર્શાવે છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઘરેલું ક્ષેત્રની દેવાદારી વધી છે, જ્યારે ઘરગથ્થુ બચત દરમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. આ જ કારણે અર્થશાસ્ત્રીઓ અને નાણાકીય સલાહકારો સતત શિસ્તબદ્ધ ઉધાર અને નાણાકીય શિસ્ત જાળવવાની સલાહ આપી રહ્યા છે.

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે લોન લેવી પોતે ખોટી બાબત નથી; ઘર, શિક્ષણ કે બિઝનેસ માટે લેવાયેલું ધિરાણ આર્થિક પ્રગતિનું સાધન બની શકે છે. પરંતુ જ્યારે EMIનો બોજ આવક પર હાવી થવા લાગે અને જૂનું દેવું ચૂકવવા માટે નવું દેવું લેવું પડે, ત્યારે આ સ્થિતિ ગંભીર નાણાકીય જોખમ બની જાય છે. તેથી કોઈપણ લોન લેતા પહેલા આવક, બચત અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતોનું યોગ્ય આકલન કરવું અત્યંત જરૂરી છે.