પહેલા મુલાકાત, પછી યુદ્ધ: પ્રજાસત્તાક દિવસના મુખ્ય મહેમાન બનેલા પાકિસ્તાની કોણ હતા?
HD NEWS DESK, 26 જાન્યુઆરી : ભારતના પ્રજાસત્તાક દિવસ પર વિદેશી મહેમાનોને આમંત્રણ આપવાની પરંપરા પહેલી ઉજવણીથી જ શરૂ થઈ હતી. 26 જાન્યુઆરી, 1950 ના રોજ ભારતના પ્રથમ પ્રજાસત્તાક દિવસની પરેડમાં ઇન્ડોનેશિયાના રાષ્ટ્રપતિ સુકર્ણો મુખ્ય મહેમાન હતા. આ પરંપરા આજે પણ ચાલુ છે. આ વર્ષે, યુરોપિયન કમિશનના પ્રમુખ ઉર્સુલા વોન ડેર લેયન અને યુરોપિયન કાઉન્સિલના પ્રમુખ એન્ટોનિયો કોસ્ટા મુખ્ય મહેમાન હતા. રસપ્રદ વાત એ છે કે, પ્રજાસત્તાક દિવસના ઇતિહાસમાં બે પ્રસંગો એવા બન્યા છે જ્યારે બે પાકિસ્તાની હસ્તીઓ ભારતના પ્રજાસત્તાક દિવસ પર મુખ્ય મહેમાન હતા.
૧૯૫૫માં અને પછી એક દાયકા પછી, ૧૯૬૫માં, ભારતના પ્રજાસત્તાક દિવસની પરેડમાં બે વરિષ્ઠ પાકિસ્તાની રાજકીય નેતાઓ મુખ્ય મહેમાન હતા, એક વાર નહીં, પણ બે વાર.
પ્રજાસત્તાક દિવસ પર કયા પાકિસ્તાની નેતા મુખ્ય મહેમાન હતા?
ભાગલા પછી, ૧૯૪૭-૪૮ના કાશ્મીર યુદ્ધના ઘા હજુ પણ તાજા હતા. સરહદી વિવાદો ચાલુ રહ્યા. આમ છતાં, ૧૯૫૫માં તત્કાલીન વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ અને ૧૯૬૫માં વડા પ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીએ ભારતના સૌથી અગ્રણી ઔપચારિક પ્લેટફોર્મ પર વાટાઘાટો કરવાનું પસંદ કર્યું. તેમણે તેમને મુખ્ય મહેમાન તરીકે નિયુક્ત કર્યા, આશા રાખી કે આનાથી તેમના પડોશી દેશ સાથે સમાધાન અને સંઘર્ષના નિરાકરણનો માર્ગ મોકળો થશે.
પહેલી વાર જાન્યુઆરી ૧૯૫૫માં પાકિસ્તાનના ગવર્નર-જનરલ સર મલિક ગુલામ મોહમ્મદ પ્રજાસત્તાક દિવસની ઉજવણીમાં હાજરી આપી હતી. તે વર્ષે, ભવ્ય લશ્કરી પરેડ રાજપથ પર ખસેડવામાં આવી હતી, જેનું નામ પાછળથી કાયમી ધોરણે રાજપથ રાખવામાં આવ્યું હતું. તે હવે ફરજ માર્ગ તરીકે ઓળખાય છે.
આ ફોટો ૧૯૫૫નો છે, જ્યારે પાકિસ્તાનના ગવર્નર-જનરલ, સર મલિક ગુલામ મોહમ્મદ, પ્રજાસત્તાક દિવસે પંડિત જવાહરલાલ નેહરુને મળ્યા હતા.
સર મલિક પાકિસ્તાનના શરૂઆતના રાજકીય ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિ હતા. તેમણે ૧૯૫૧ થી ૧૯૫૫ સુધી દેશના ત્રીજા ગવર્નર-જનરલ તરીકે સેવા આપી હતી. ૧૯૪૬માં તેમને બ્રિટિશરો દ્વારા નાઈટની ઉપાધિ આપવામાં આવી હતી, અને સ્વતંત્રતા પછી, તેમણે પાકિસ્તાનના આર્થિક અને વહીવટી બાબતોમાં, ખાસ કરીને પ્રદેશના અર્થતંત્રમાં પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવી હતી.
ગવર્નર-જનરલ તરીકેનો તેમનો કાર્યકાળ મુખ્યત્વે ૧૯૫૩માં વડા પ્રધાન ખ્વાજા નઝીમુદ્દીનની સરકારને બરતરફ કરવા અને ત્યારબાદ બંધારણ સભાને વિસર્જન કરવા માટે યાદ કરવામાં આવે છે. પંડિત નેહરુના આમંત્રણનો પાકિસ્તાન દ્વારા સ્વીકાર, ભાગલા અને ત્યારબાદ કાશ્મીરમાં થયેલા સંઘર્ષોથી પેદા થયેલી કડવાશ અને દુશ્મનાવટને પાર કરીને, સંવાદમાં જોડાવાની ઇચ્છાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
સર મલિકે ૧૯૫૧ થી ૧૯૫૫ સુધી પાકિસ્તાનના ત્રીજા ગવર્નર જનરલ તરીકે સેવા આપી.
૧૦ વર્ષ પછી ઇતિહાસ પાછો ફર્યો
એક દાયકા પછી, ઇતિહાસનું પુનરાવર્તન થયું જ્યારે જાન્યુઆરી ૧૯૬૫માં લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી ભારતના વડા પ્રધાન હતા ત્યારે પાકિસ્તાનના ખાદ્ય અને કૃષિ પ્રધાન રાણા અબ્દુલ હમીદ પ્રજાસત્તાક દિવસની પરેડમાં મુખ્ય મહેમાન હતા. હમીદ, એક પંજાબી સામંતશાહી જમીનદાર, પ્રભાવશાળી રાણા વંશનો હતો, જે તેના મૂળ સિંધના ઉમરકોટ (અગાઉ અમરકોટ) ના હિન્દુ રાજપૂતો સાથે જોડાયેલા છે, જે એક શાહી વંશ છે, અને પશ્ચિમ રાજસ્થાનમાં વંશીય અને આદિવાસી સંબંધો પણ ધરાવે છે. હમીદની મુલાકાત સંવાદ અને રાજદ્વારી જોડાણ દ્વારા સંબંધોને સ્થિર કરવાના વ્યાપક પ્રયાસનો એક ભાગ હતી.
મુલાકાત પછી યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું
હામીદ રાજપથ પર સલામી આપતા મંચ પર દેખાયા તેના બે મહિનાની અંદર, પાકિસ્તાને ઓપરેશન ડેઝર્ટ હોક શરૂ કર્યું, જેમાં એપ્રિલમાં કચ્છના રણમાં લશ્કરી આક્રમણ કરવામાં આવ્યું, જેના કારણે આગામી ૬-૮ અઠવાડિયામાં વધુ અથડામણ થઈ. મે ૧૯૬૫માં, આ સંઘર્ષ ભારતીય સેના સાથે મોટા મુકાબલામાં પરિણમ્યો, ત્યારબાદ બ્રિટિશ મધ્યસ્થી હેઠળ યુદ્ધવિરામ પર સંમતિ સધાઈ, જેનાથી જૂન ૧૯૬૫માં દુશ્મનાવટનો અંત આવ્યો. તેના થોડા સમય પછી, પાકિસ્તાને ઓગસ્ટ ૧૯૬૫માં જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ઘૂસણખોરી કરવાની ગુપ્ત લશ્કરી યોજના, ઓપરેશન જિબ્રાલ્ટર શરૂ કરી.
આ યોજનાનો હેતુ ભારતમાં મુસ્લિમ બળવો ઉશ્કેરવા માટે સાદા વસ્ત્રોમાં સૈનિકો મોકલવાનો હતો. આ યોજના નિષ્ફળ ગઈ કારણ કે સ્થાનિક લોકોએ ઘૂસણખોરોને ભારતીય સેનાને સોંપી દીધા, પરંતુ થોડા જ દિવસોમાં, તેના કારણે સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૫માં ત્રણ અઠવાડિયા લાંબા ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ થયું.
આ પણ વાંચો :બેંગલુરુ: ક્રિકેટ મેચ દરમિયાન એક યુવાનની ક્રૂરતાથી હત્યા, આરોપીની ધરપકડ
