પરોપકારનો અવસર છે ચાતુર્માસ, જાણો શું છે આ મહિનાના ત્રણ મુખ્ય સંકલ્પ

• ચાતુર્માસ ચાર અક્ષરોનો એક નાનો શબ્દ છે, પરંતુ તેના સૂક્ષ્મ સ્વરૂપમાં, તે ઘણી પ્રેરણાઓ અને રહસ્યોને છુપાવે છે

HD ન્યુઝ ડેસ્કઃ ચાતુર્માસ એ આત્મ-આનંદનો તહેવાર છે. આ મહિનો આત્મ-શુદ્ધિ, ધાર્મિક શુદ્ધિ અને દાનનો અવસર છે. આ તહેવાર આપણા અંતર્મુખી બનવાના પ્રયાસોને પ્રેરણા આપે છે.

ચાતુર્માસ શબ્દનો ઉપયોગ વરસાદના ચાર મહિના માટે થાય છે. ચાતુર્માસ ચાર અક્ષરોનો એક નાનો શબ્દ છે, પરંતુ તેના સૂક્ષ્મ સ્વરૂપમાં, તે ઘણી પ્રેરણાઓ અને રહસ્યોને છુપાવે છે. સાંસારિક દૃષ્ટિકોણથી તેમજ આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિકોણથી પણ.

જૈન શાસ્ત્રોમાં અષાઢી પૂર્ણિમાથી કાર્તિક પૂર્ણિમા સુધીના આ સમયગાળાને ‘વર્ષાવાસ’ પણ કહેવામાં આવે છે. વર્ષાઋતુ દરમિયાન બાહ્ય યાત્રા અટકી જાય છે અને આંતરિક યાત્રા શરૂ થાય છે. તીર્થયાત્રા પર ન જવાની પ્રથાનો ઉલ્લેખ વૈદિક, બૌદ્ધ અને જૈન ધર્મોમાં સમાન રીતે કરવામાં આવે છે.

શ્રાવણ, ભાદ્રપદ, અશ્વિન અને કાર્તિક આ ચાર વરસાદી મહિના ફક્ત પ્રાણીજગત માટે જ નહીં, પણ નિર્જીવ જગત માટે પણ મહત્ત્વના છે. તેમની એક આવશ્યક ઉપયોગિતા છે. વૈશાખ અને જ્યેષ્ઠ મહિનામાં, સૂર્યની તીવ્ર ગરમીને કારણે પૃથ્વી તવાની જેમ સળગવા લાગે છે. બારમાસી નદીઓ પાતળા પ્રવાહોમાં સંકોચાઈ જવા લાગે છે. સમગ્ર જીવંત જગત દુઃખી થવા લાગે છે, પછી આકાશમાંથી ઝરમર ઝરમર ટીપાં બધી ઉત્તેજનામાંથી રાહત આપે છે.

ચાતુર્માસના ત્રણ મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો છે

પહેલું એ કે જીવો પ્રત્યે દયા દાખવવી અને જીવો પ્રત્યે હિંસા ટાળવી. બીજું એ કે તપસ્યા કરવી, ખોરાકમાં સંયમ રાખવો. ત્રીજું એ કે ધર્મ જાગૃત કરવો, ગૃહસ્થોને ધાર્મિક પૂજા માટે માર્ગદર્શન આપવું, એટલા માટે સાધુ-સંન્યાસીઓ એક જગ્યાએ રહીને પોતે સાધના કરે છે અને જ્યાં પણ રહે છે, ત્યાં ધર્મની ગંગા ફેલાવે છે. ખાસ કરીને જૈન શ્રમણો અને શ્રમણીઓ માટે ચાતુર્માસ તેમનો કલ્પ છે, આચરણ છે, ગૌરવ છે.

સૃષ્ટિ માટે અનુકુળ સમય

જીવોના દૃષ્ટિકોણથી આ ઋતુ સૂક્ષ્મ અને સ્થૂળ જીવોના જન્મ માટે અનુકૂળ સમય છે. સન્યાસીઓ ફક્ત સ્થૂળ જીવોના રક્ષણ માટે ભટકતા નથી. જીવ દયાનો અર્થ એ છે કે બધા જીવોનું રક્ષણ કરવું, તેમના કલ્યાણની ભાવના રાખવી, કોઈપણ જીવનું રક્ષણ કરવું, ભલે તે સૌથી નાનો હોય. તેમને ત્રાસ આપવો નહીં. દરેક જીવને રક્ષણ આપવું. રક્ષણ અને દયા એક જ સિક્કાની બે બાજુઓ છે. મુશ્કેલીમાં રહેલા પ્રાણીને મદદ કરવી, તેનું દુ:ખ દૂર કરવું એ દયા છે અને રક્ષણ એ કે પીડિત પ્રાણીને તેના દુ:ખ દૂર કરીને નિર્ભય બનાવવું.

તપસ્યા પર ભાર મુકાય છે

ચાતુર્માસ દરમિયાન ઋષિઓ અને ગૃહસ્થો માટે તપસ્યા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. તપસ્યા એ છે જે આઠ પ્રકારના કર્મની ગાંઠોનો નાશ કરે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો તપસ્યા દ્વારા દુ:ખ દૂર થાય છે. આત્મા શુદ્ધ થાય છે. તપસ્યા ન તો શારીરિક ત્રાસ છે કે ન તો તે ચમત્કારો દર્શાવવાનો કે સંપત્તિ મેળવવાનો પ્રયાસ છે. તે ફક્ત કર્મથી મુક્તિ મેળવવા અને આત્માને શુદ્ધ કરવાનો પ્રયાસ છે.

ચાતુર્માસ દરમિયાન ખોરાકમાં સંયમ

ચાતુર્માસ દરમિયાન ખોરાકમાં સંયમ અને વિવેક જાળવવો પણ જરૂરી છે. ગૃહસ્થો ધ્યાન, મૌન, સત્સંગ અને પ્રાર્થનામાં પોતાને સમર્પિત કરીને ‘ચાતુર્માસ’ને અર્થપૂર્ણ બનાવે છે. આ રીતે ચાતુર્માસ એ આત્મશુદ્ધિ, સંસ્કારોની શુદ્ધિ અને દાનનો અવસર છે. ચાતુર્માસ એ આત્મ-આનંદનો તહેવાર છે. ચાતુર્માસ પ્રેરણા આપે છે કે આપણો પુરુષાર્થ અંતર્મુખી થઈ જાય.

આ પણ વાંચોઃ સૂર્યના નક્ષત્રમાં મંગળનું ગોચર, 23 જુલાઈથી આ લોકોને મળશે ખૂબ સફળતા