બ્રિટનની દિગ્ગજ ‘વોડાફોન’ ભારતમાં નિષ્ફળ ! આ ભૂલો મોંઘી સાબિત થઈ, ૨૦ કરોડ ગ્રાહકોને થશે નુકસાન?

નવી દિલ્હી, 19 મે : એક સમય હતો જ્યારે વોડાફોનનું “હેલો!” તેનો પડઘો આખા ભારતમાં પડ્યો. બ્રાન્ડ પ્રમોશનમાં જોવા મળતો ‘પગ બ્રીડ’ કૂતરો એટલો લોકપ્રિય થયો કે લોકો તેને વોડાફોન કૂતરો કહેવા લાગ્યા. આજે, વોડાફોન, જે દેશની સૌથી મોટી ટેલિકોમ કંપનીઓમાંની એક હતી, તે પોતાના અસ્તિત્વ માટે લડી રહી છે. ભારે દેવું, કડક સરકારી નિયમો, રિલાયન્સ જિયોનો આક્રમક પ્રવેશ અને ટેકનોલોજીકલ પછાતપણું, આ બધાએ મળીને કંપનીને એવી સ્થિતિમાં લાવી દીધી છે કે હવે તેની પાસે સરકાર પાસેથી મદદ લેવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી. કંપનીએ તો એવો સંકેત પણ આપ્યો છે કે જો સરકારી મદદ નહીં મળે, તો વોડાફોન આઈડિયા (Vi) 2026 પછી કાર્યરત રહી શકશે નહીં. આવી સ્થિતિમાં, પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે એવું શું થયું કે બ્રિટનની સૌથી મોટી ટેલિકોમ કંપની ભારત જેવા વિશાળ બજારમાં લગભગ ઘૂંટણિયે પડી ગઈ?

ભારતમાં પ્રવેશ અને આઈડિયા સાથે વિલીનીકરણ
વોડાફોને 2007 માં હચિસન એસ્સાર લિમિટેડમાં હિસ્સો ખરીદીને ભારતમાં પ્રવેશ કર્યો. હચનું રિબ્રાન્ડિંગ કરીને, કંપની વોડાફોન ઇન્ડિયા બની અને થોડા જ સમયમાં તે દેશની અગ્રણી ટેલિકોમ કંપનીઓમાંની એક બની ગઈ.

બીજી તરફ, આદિત્ય બિરલા ગ્રુપનું આઈડિયા સેલ્યુલર 1995 થી ભારતીય બજારમાં સક્રિય હતું અને ધીમે ધીમે તેણે મોટો ગ્રાહક આધાર પણ બનાવ્યો. વર્ષ 2018 માં, બંને કંપનીઓનું વિલીનીકરણ થયું, જેના કારણે વોડાફોન આઈડિયા લિમિટેડની રચના થઈ. તેનો ઉદ્દેશ્ય બે મોટી કંપનીઓના સંસાધનો અને નેટવર્કને જોડીને Jio જેવી નવી કંપનીઓ સાથે સ્પર્ધા કરવાનો હતો.

મર્જરની ભૂલ અને Jio નો આંચકો
વોડાફોન અને આઈડિયા બંનેની સ્થિતિ પહેલાથી જ નબળી હતી અને તેમનું વિલીનીકરણ એવા સમયે થયું જ્યારે બજારમાં ભારે સ્પર્ધા હતી. મર્જર પહેલા જ ઉદ્યોગમાં ટેરિફ યુદ્ધ શરૂ થઈ ગયું હતું. રિલાયન્સ જિયોના પ્રવેશ (૨૦૧૬) એ સમગ્ર ક્ષેત્રને હચમચાવી નાખ્યું. એશિયાના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ મુકેશ અંબાણીની માલિકીની આ કંપનીએ શરૂઆતથી જ અબજો ડોલરનું રોકાણ કર્યું છે. મફત ડેટા અને કોલિંગે ગ્રાહકોને આકર્ષ્યા અને જૂના ખેલાડીઓની કમર તોડી નાખી. થોડા જ વર્ષોમાં, Jio એ $40 બિલિયન (રૂ. 3.3 લાખ કરોડ) થી વધુનું રોકાણ કર્યું છે, જેનું Vi અને અન્ય પરંપરાગત ટેલિકોમ કંપનીઓ ફક્ત સ્વપ્ન જ જોઈ શકે છે. જિયોએ એટલી આક્રમક કિંમત નીતિ અપનાવી કે Vi જેવા જૂના ખેલાડીઓ પાસે તેમની લોન ચૂકવવાની જગ્યા પણ નહોતી.

વોડાફોન આઈડિયાનું મર્જર ટેકનિકલી કે વ્યૂહાત્મક રીતે સફળ નહોતું. આ વિલીનીકરણ ‘સિનર્જી’ એટલે કે સંસાધનોનું એકીકરણ પ્રાપ્ત કરી શક્યું નહીં. નેટવર્ક એકીકરણમાં વિલંબ થયો, બ્રાન્ડ છબી ખંડિત રહી, અને ગ્રાહકોનું નુકસાન ચાલુ રહ્યું. કંપની પર પહેલેથી જ મોટું દેવું હતું અને તે ઉપરાંત AGR (એડજસ્ટેડ ગ્રોસ રેવન્યુ) અને સ્પેક્ટ્રમ લેણાંએ કટોકટીમાં વધુ વધારો કર્યો.

AGR બોજ અને સરકારી સહાય
જ્યારે Jio ના આગમનથી કંપની ડગમગવા લાગી અને દેવામાં ડૂબવા લાગી, ત્યારે સરકારે મદદનો હાથ લંબાવ્યો. ફેબ્રુઆરી 2023 માં, સરકારે 16,133 કરોડ રૂપિયાના વ્યાજને શેરમાં રૂપાંતરિત કર્યું, જેનાથી કંપનીને 33 ટકા હિસ્સો મળ્યો. એપ્રિલ 2024 માં, કંપનીએ 2024 માં રૂ. 18,000 કરોડનો ફોલો-ઓન પબ્લિક ઓફર (FPO) લાવ્યો, જે સફળ રહ્યો અને સાત વખત સબસ્ક્રાઇબ થયો. આના કારણે, સરકારનો હિસ્સો ઘટીને 23.8 ટકા થયો, જે પહેલા 33% હતો. કુલ મળીને, કંપનીએ 24,000 કરોડ રૂપિયાનું ભંડોળ એકત્ર કર્યું, જેનાથી કંપનીને થોડી રાહત મળી. પરંતુ આ લાંબા ગાળાનો ઉકેલ નહોતો.

માર્ચ 2024 સુધીમાં વોડાફોન આઈડિયા પર કુલ 2.03 લાખ કરોડ રૂપિયાનું સરકારી લેણું હતું, જેમાં 1.33 લાખ કરોડ રૂપિયાનું સ્પેક્ટ્રમ ચુકવણી અને 70,320 કરોડ રૂપિયાના AGR-સંબંધિત દેવાનો સમાવેશ થાય છે. 2024 માં, કંપનીએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં ત્રણ રાહતો માંગી – ખોટી ગણતરીઓમાં સુધારો, દંડમાં 50 ટકાનો ઘટાડો અને SBIના પ્રાઇમ રેટ કરતાં 2 ટકા વધુ વ્યાજ દરની ટોચમર્યાદા. માંગણી નકારી કાઢવામાં આવી હતી.

2025 માં, ફરી સરકાર અને કોર્ટ પાસેથી મદદ માટે અરજી
માર્ચ 2025 માં, Vi એ ટેલિકોમ સચિવને ફરીથી પત્ર લખીને બાકીના 52,000 કરોડ રૂપિયાના AGR લેણાંને ઇક્વિટીમાં રૂપાંતરિત કરવાની માંગ કરી. જો સરકાર આ નિર્ણય લે છે, તો સરકારનો હિસ્સો વધીને 49 ટકા થઈ શકે છે. આનાથી AGR બોજના 75% અને કુલ દેવાના લગભગ 25% ઘટાડી શકાય છે. જોકે, આ વખતે સરકાર સહમત ન થઈ. કંપનીએ આ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટમાં ફરિયાદ કરી અને કંપનીને છૂટછાટો આપવા વિનંતી કરી. પરંતુ ૧૯ મેના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં કંપનીની કન્સેશન અરજી ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે બધી માંગણીઓને “ગેરસમજ પર આધારિત” ગણાવીને ફગાવી દીધી. આ પછી, કંપનીના શેર 10 ટકા ઘટીને 6.72 રૂપિયા પર આવી ગયા.

જો Vi બંધ થઈ જાય તો…
વોડાફોન આઈડિયા પાસે હજુ પણ લગભગ 20 કરોડ ગ્રાહકો છે. જો કંપની બંધ થઈ જાય, તો એકલા જિયો અને એરટેલ આ બોજ સહન કરી શકશે નહીં. આના પરિણામે નેટવર્ક પર દબાણ, સેવાની ગુણવત્તામાં ઘટાડો અને ટેરિફમાં વધારો થવાની સંભાવના છે. દેશમાં એક સમયે ૧૨ ટેલિકોમ ઓપરેટરો હતા, હવે જો Vi પણ બંધ થઈ જાય તો ભારતીય બજાર બે કંપનીઓ (Jio અને Airtel) વચ્ચે વહેંચાઈ જશે. ગ્રાહકો માટે આ સારા સમાચાર નથી કારણ કે વિકલ્પોનો અભાવ સ્પર્ધા ઘટાડશે અને નવીનતાને અસર કરશે.

રસનાએ હર્ષેની પીણા બ્રાન્ડ ‘જમ્પિન’ હસ્તગત કરી, આ સ્વરૂપમાં ફરીથી લોન્ચ કરશે
સમગ્ર ગાઝા અમારા નિયંત્રણ હેઠળ, દક્ષિણ વિસ્તાર તાત્કાલિક ખાલી કરો : બેન્જામિન નેતન્યાહૂની જાહેરાત

પાકિસ્તાન હાઈ કમિશનમાં ડિનર, ભારત વિરુદ્ધ કાવતરું ઘડનાર કર્મચારી સાથે સંપર્ક… જાસૂસી કરતી જ્યોતિનો આ રીતે થયો પર્દાફાશ

દેશ મુશ્કેલ સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે અને એક નવી વાર્તા : સુપ્રીમ કોર્ટ કઈ અરજી પર ગુસ્સે થઈ?

હું મુસ્લિમ છું પણ…; કર્નલ સોફિયા કુરેશીના વાયરલ વીડિયો પાછળનું સત્ય શું છે?

ઝડપથી સમાચાર મેળવવા માટે જોઈન કરો અમારા વોટ્સઅપ ગ્રુપમાં
https://chat.whatsapp.com/FU8bgMOynfgJl4wCoEeiJw