વર્ષના અંત સુધી રશિયન તેલ પર પ્રતિબંધ! રિલાયન્સ અને નાયરાને સીધો ફટકો, શું તે ભારતની ખિસ્સા પર અસર કરશે?

નવી દિલ્હી, 29 સપ્ટેમ્બર ; યુક્રેનમાં ડ્રોન હુમલાથી હતાશ, રશિયાએ વર્ષના અંત સુધી તેલ નિકાસ સ્થગિત કરી દીધી છે. આ નિર્ણય ભારત જેવા દેશો માટે ચિંતાનું કારણ છે, જે રશિયન તેલનો સૌથી મોટો ખરીદદાર બન્યો છે. રશિયાના નાયબ વડા પ્રધાન એલેક્ઝાન્ડર નોવાકે જાહેરાત કરી હતી કે દેશ વર્ષના અંત સુધી પેટ્રોલ અને ડીઝલની નિકાસ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદશે. આ નિર્ણયથી ભારતની ઉર્જા જરૂરિયાતો પર ગંભીર અસર થવાની શક્યતા છે.

ભારતની રશિયન તેલ પર નિર્ભરતા
ભારત તેની કુલ તેલ જરૂરિયાતોના 85% આયાત કરે છે, અને રશિયા તેનો સૌથી મોટો સપ્લાયર બની ગયો છે. 2022ના યુક્રેન યુદ્ધ પછી, ભારતની રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઝડપથી વધી છે. જ્યારે 2021માં રશિયન તેલનો હિસ્સો 2% કરતા ઓછો હતો, તે 2024-25માં 36% સુધી પહોંચી જશે. ભારત વાર્ષિક આશરે 1.8 મિલિયન બેરલ રશિયન તેલ ખરીદે છે, જે દેશની ઉર્જા જરૂરિયાતોના ત્રીજા ભાગનો હિસ્સો ધરાવે છે.

નિર્ણયની તાત્કાલિક અસર
રશિયાના નિર્ણયથી વૈશ્વિક ઇંધણ પુરવઠામાં તણાવ વધશે. જોકે આ પ્રતિબંધ મુખ્યત્વે પેટ્રોલ અને ડીઝલની નિકાસને લક્ષ્ય બનાવે છે, ક્રૂડ ઓઇલ નહીં, તે હજુ પણ ભારતને અસર કરશે. વૈશ્વિક ડીઝલના ભાવ પહેલાથી જ પ્રતિ બેરલ $25-30 સુધી વધી ગયા છે, જે 2022ના મધ્ય પછી સૌથી વધુ છે. આ વધારો ભારતીય રિફાઇનરીઓના માર્જિનને અસર કરશે અને આખરે ગ્રાહકો પર પડી શકે છે.

રિફાઇનરી ક્ષેત્ર પર અસર
ભારતની સૌથી મોટી ખાનગી રિફાઇનરીઓ, રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને નયારા એનર્જી, રશિયન તેલ પર ખૂબ નિર્ભર છે. રિલાયન્સની જામનગર રિફાઇનરી તેની કુલ તેલ જરૂરિયાતોના 50% રશિયન તેલથી પૂર્ણ કરે છે. નયારા એનર્જી, જેમાં રશિયન તેલ કંપની રોઝનેફ્ટ 49% હિસ્સો ધરાવે છે, તેની તેલ જરૂરિયાતોના 72% રશિયન તેલથી પૂર્ણ કરે છે. આ કંપનીઓએ હવે વૈકલ્પિક સપ્લાયર્સ શોધવા પડશે.

તેલ અનામતની ભૂમિકા અને આર્થિક અસર
ભારત પાસે હાલમાં 5.33 મિલિયન મેટ્રિક ટનનો વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ અનામત છે, જે ફક્ત 8-9 દિવસની જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકે છે. સરકાર 90 દિવસનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે છ નવા સ્થળોએ સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) ને વિસ્તૃત કરવાની યોજના ધરાવે છે. આ કટોકટીના સમયમાં ઊર્જા સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં મદદ કરશે.

રશિયન તેલ આયાતથી ભારતને વાર્ષિક $2.5-13 બિલિયનની બચત થઈ છે. બજાર નિષ્ણાતો માને છે કે જો રશિયન તેલ પુરવઠો ઘટે છે, તો ક્રૂડ તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $90-100 સુધી પહોંચી શકે છે. આનાથી ભારતના ઇંધણ આયાત બિલમાં વધારો થશે અને ફુગાવા પર અસર પડશે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો સામાન્ય જનતા પર સીધી અસર કરશે.

વૈકલ્પિક પુરવઠા વિકલ્પો

રશિયન તેલની અછતને પહોંચી વળવા માટે ભારતે અનેક વિકલ્પો પર વિચાર કરવો પડશે. ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ જેવા મધ્ય પૂર્વીય દેશો ભારતના મુખ્ય સપ્લાયર્સ છે. ઇરાક ભારતને દરરોજ 898,000 બેરલ તેલ પૂરું પાડે છે, જ્યારે સાઉદી અરેબિયા દરરોજ 640,000 બેરલ તેલ પૂરું પાડે છે. 2025 ના પહેલા ભાગમાં યુએસ તેલની આયાતમાં પણ 50 ટકાનો વધારો થયો છે.

ભારત સરકારે હવે સંતુલિત ઉર્જા નીતિ અપનાવવી પડશે. વિવિધ દેશોમાંથી તેલની આયાત વધારવી, વ્યૂહાત્મક ભંડારનો વિસ્તાર કરવો અને રિફાઇનરી ક્ષમતા વધારવી જરૂરી રહેશે. વૈકલ્પિક ઉર્જા સ્ત્રોતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતની કુલ રિફાઇનરી ક્ષમતા વાર્ષિક 256.8 મિલિયન ટન છે, અને 2028 સુધીમાં તેને વધારીને 6.19 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ કરવાની યોજના છે.

ઝડપથી સમાચાર મેળવવા માટે જોઈન કરો અમારા વોટ્સઅપ ગ્રુપમાં
https://chat.whatsapp.com/FU8bgMOynfgJl4wCoEeiJw