SC/ST એક્ટ પર સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો ચુકાદો: ફક્ત અપશબ્દોથી કેસ નહીં બને, ઈરાદો સાબિત કરવો ફરજિયાત

HD News Desk , 20 જાન્યુઆરી 2026: સુપ્રીમ કોર્ટ SC/ST એક્ટ: સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે જેમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે અનુસૂચિત જાતિ/અનુસૂચિત જનજાતિ (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ, 1989 હેઠળ ફક્ત અપમાનજનક ભાષાનો ઉપયોગ ગુનો નથી, સિવાય કે તે સાબિત થાય કે જાતિના આધારે અપમાન કરવાના ઈરાદાથી ભાષા બોલવામાં આવી હતી.

આ અવલોકન ન્યાયાધીશ જે.બી. પારડીવાલા અને આલોક આરાધેની બેન્ચે પટના હાઈકોર્ટના એસસી/એસટી એક્ટ હેઠળ ફોજદારી કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાના નિર્ણયને પડકારતી અપીલમાં કર્યું હતું. બેન્ચે કહ્યું કે કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી ફક્ત ત્યારે જ કરવામાં આવે છે જ્યારે પીડિતનું અપમાન અથવા ધાકધમકી આપવાનો હેતુ હોય કારણ કે તે એસસી/એસટી સમુદાયનો છે.

શું કેસ હતો?

કેસ કેશવ મહાતી વિરુદ્ધ  હતો. મહાતી પર આંગણવાડી કેન્દ્રમાં એક પુરુષ પર જાતિ આધારિત દુર્વ્યવહાર અને હુમલો કરવાનો આરોપ હતો. આ આરોપના આધારે FIR દાખલ કરવામાં આવી હતી, અને પછીથી કેસ ટ્રાયલ માટે આગળ વધ્યો.

જોકે, મહાતીએ SC/ST કાયદા હેઠળ નોંધાયેલી FIR રદ કરવાની માંગણી સાથે હાઇકોર્ટમાં અપીલ કરી. પટણા હાઇકોર્ટે અપીલ ફગાવી દીધી અને ટ્રાયલ કોર્ટના નિર્ણયને માન્ય રાખ્યો. ત્યારબાદ મહાતીએ સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો.

સુપ્રીમ કોર્ટે શું કહ્યું?

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં જણાવ્યું હતું કે FIR કે ચાર્જશીટમાં એવો આરોપ નથી કે મહાતીએ જાતિના આધારે કોઈનું અપમાન કરવા કે ડરાવવાના હેતુથી કોઈ કૃત્ય કર્યું છે. બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે કાયદાની કલમ 3(1) હેઠળ ગુનો ફક્ત ત્યારે જ થાય છે જો પીડિત SC/ST સમુદાયનો સભ્ય હોય, અને અપમાન અથવા ધાકધમકી ફક્ત તેમની જાતિના કારણે આપવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે ફરિયાદી SC/ST સમુદાયનો છે તે હકીકત પોતે જ પૂરતી નથી. ઘણા કિસ્સાઓમાં, લોકો અપમાનજનક ભાષાનો ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ ભાષાનો હેતુ કોઈ ચોક્કસ જાતિના આધારે કોઈનું અપમાન કરવાનો નથી. આવા કિસ્સાઓમાં, SC/ST કાયદા હેઠળ કાર્યવાહીને વાજબી ઠેરવી શકાય નહીં.

કોર્ટે અગાઉના નિર્ણયોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં અગાઉના નિર્ણયોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે SC/ST કાયદાની કલમ 3/18 હેઠળ દોષિત ઠેરવવા માટે બે શરતો જરૂરી છે. પ્રથમ, ફરિયાદી SC/ST સમુદાયનો સભ્ય હોવો જોઈએ, અને બીજું, અપમાન/ધમકી વ્યક્તિની SC/ST સમુદાય તરીકેની ઓળખ પર આધારિત હોવી જોઈએ. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ વ્યક્તિ ફક્ત અપમાન કરે છે, પરંતુ તેનો હેતુ જાતિ આધારિત અપમાનનો નથી, તો તે કાયદા હેઠળ આવરી લેવામાં આવતો નથી. આ આધારે, સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટ અને પટના હાઈકોર્ટના નિર્ણયોને રદ કર્યા અને SC/ST કાયદા હેઠળ કેશવ મહતી સામે ફોજદારી કાર્યવાહીને રદ કરી દીધી.

આ પણ વાંચો:જોધપુરમાં ટ્રેલર સાથે ટકરાતાં ગુજરાતની બસનો કચ્ચરઘાણ, 4ના મોત, 16 ઘાયલ