West Bengal political crisis: વિધાનસભાની ચૂંટણી હાર્યા પછી, મમતા બેનર્જીએ બે અલગ અલગ પ્રસંગોએ કહ્યું છે કે તેઓ રાજીનામું નહીં આપે. પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભાનો કાર્યકાળ ગુરુવારે (7 મે) રાત્રે 12:00 વાગ્યે સમાપ્ત થવાનો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના એક ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશે ટિપ્પણી કરી છે કે આ રાજ્યમાં અભૂતપૂર્વ પરિસ્થિતિનું નિર્માણ કરશે, અને રાજ્યપાલ શું નિર્ણય લેશે તે જોવાનું બાકી છે.
આગામી થોડા કલાકોમાં પશ્ચિમ બંગાળ એક વિચિત્ર બંધારણીય કટોકટી તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી ચૂંટણી હારી ગયા છે, છતાં તેમણે બે વાર રાજીનામું આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. વર્તમાન પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભાનો કાર્યકાળ આજે 7 મેના રોજ સમાપ્ત થઈ રહ્યો છે. જો મમતા બેનર્જી આજે મધ્યરાત્રિ (12:00 વાગ્યે) રાજીનામું નહીં આપે, તો મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે: 8 મેની મધ્યરાત્રિથી રાજ્યમાં નવી સરકાર રચાય ત્યાં સુધી પશ્ચિમ બંગાળની બાગડોર કોણ સંભાળશે? પશ્ચિમ બંગાળનું શાસન કોણ સંભાળશે?
ભાજપે જાહેરાત કરી છે કે તેમના નવા મુખ્યમંત્રી 9 મેના રોજ શપથ લેશે. આવી સ્થિતિમાં, બંગાળમાં શું થશે? 8 મેથી 9 મે વચ્ચેના વચગાળાના સમયગાળા દરમિયાન પશ્ચિમ બંગાળની બંધારણીય સ્થિતિ શું હશે?
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
બંગાળમાં પ્રવર્તમાન રાજકીય પરિદૃશ્ય વચ્ચે, આ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. બંધારણની કલમ 172 રાજ્ય વિધાનસભાઓ માટે પાંચ વર્ષનો માનક કાર્યકાળ નક્કી કરે છે. આ સમયગાળો વિધાનસભાની પ્રથમ બેઠકની તારીખથી ગણવામાં આવે છે. આ પાંચ વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી વિધાનસભા આપમેળે વિસર્જનમાંથી પસાર થાય છે. આને લાગુ કરવા માટે કોઈ ચોક્કસ આદેશની જરૂર નથી. પરિણામે, ગુરુવારે (7 મે) મધ્યરાત્રિએ ઘડિયાળ વાગતાની સાથે જ, વિદાય લેતી વિધાનસભા આપમેળે વિસર્જન થઈ જશે. તે જ સમયે, મુખ્યમંત્રી, મંત્રી પરિષદ અને વિધાનસભાના તમામ સભ્યો (ધારાસભ્યો) નો સત્તાવાર દરજ્જો સમાપ્ત થઈ જશે અને તેમની વૈધાનિક સત્તા સમાપ્ત થઈ જશે.
તો પછી, રાજ્યપાલ આર.એન. રવિ શું કરશે?
બંધારણના અનુચ્છેદ 164 માં જણાવાયું છે કે, મુખ્યમંત્રી અને મંત્રી પરિષદ રાજ્યપાલની “ખુશી” પર કાર્યભાર સંભાળે છે. ચૂંટણીમાં હાર અને તેના પરિણામે વિધાનસભામાં બહુમતી ગુમાવવાથી રાજ્યપાલને વર્તમાન વહીવટને બરતરફ કરવાની અને બહુમતી પક્ષના નેતાને સરકાર બનાવવા માટે આમંત્રણ આપવાની સત્તા છે. જો સત્તા ગુમાવનાર મુખ્યમંત્રી સ્વેચ્છાએ રાજીનામું આપવાનો ઇનકાર કરે છે, તો રાજ્યપાલ પાસે મંત્રી પરિષદને બરતરફ કરવાનો અધિકાર છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશે શું કહ્યું?
સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ સંજય કિશન કૌલ જણાવે છે કે, “મમતાએ રાજીનામું આપ્યું ન હોવાથી, તેમનો કાર્યકાળ 7 મેના રોજ આપમેળે સમાપ્ત થઈ જશે.” રાજ્યપાલે હવે નક્કી કરવું પડશે કે સ્થાપિત પરંપરાનું પાલન કરવું કે નહીં, જેના હેઠળ તેઓ આગામી મુખ્યમંત્રી શપથ લે ત્યાં સુધી મમતાને પદ પર રહેવા વિનંતી કરી શકે છે. ન્યાયાધીશ સંજય કિશન કૌલ સૂચવે છે કે, રાજ્યપાલ 9મી તારીખે નવી સરકાર શપથ લે ત્યાં સુધી કદાચ એક દિવસ માટે વચગાળાની વ્યવસ્થા કરી શકે છે. આ એક અભૂતપૂર્વ પરિસ્થિતિ છે. આ પ્રકારનું કંઈ પહેલાં ક્યારેય બન્યું નથી. જોકે, અહેવાલો સૂચવે છે કે યથાસ્થિતિ જાળવી રાખવામાં આવશે.
ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI) એ કેન્દ્રીય દળો તૈનાત કર્યા છે, અને રાજ્યપાલે એક આદેશ જાહેર કર્યો છે જેમાં કોઈ પણ સત્તાવાર ફાઇલો પર પ્રક્રિયા કરવામાં આવશે નહીં અથવા આગળ વધારવામાં આવશે નહીં. કાયદેસર રીતે, આ પરિસ્થિતિ માટે કોઈ ચોક્કસ ઉદાહરણ નથી. જોકે, રાજ્યપાલ પાસે વચગાળાની વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવાનો અધિકાર છે. અત્યાર સુધી સ્થાપિત પરંપરા એ રહી છે કે રાજ્યપાલ વર્તમાન મુખ્યમંત્રીને તેમના અનુગામી શપથ ન લે ત્યાં સુધી પદ પર રહેવા વિનંતી કરે છે.
ચૂંટણી પંચ અનુસાર, વર્તમાન બંગાળ વિધાનસભાનો કાર્યકાળ 8 મે, 2021 ના રોજ શરૂ થયો હતો અને 7 મે ના રોજ સમાપ્ત થવાનો છે. આ પછી, રાજ્યપાલે નવી વિધાનસભાની રચના માટેની પ્રક્રિયા શરૂ કરવી પડશે. એક પ્રક્રિયા જેમાં નવા ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યો શપથ લે અને ત્યારબાદ નવી સરકારની રચના કરે. બેનર્જી ખરેખર તેમના નિર્ણય પર અડગ રહે છે અને જો આવા વલણથી બંધારણીય અવરોધ ઉભો થાય છે તો તે એક અભૂતપૂર્વ ઘટના બનશે.
“હું રાજીનામું નહીં આપું” — મમતા
5 મે, 2026 ના રોજ કોલકાતામાં આયોજિત એક પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન, મમતા બેનર્જીએ સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે તેઓ રાજીનામું નહીં આપે. તેમણે જાહેર કર્યું, “હું રાજીનામું નહીં આપું. પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી. હું હારી નથી. હું રાજભવન નહીં જાઉં.”
મમતાએ ભારપૂર્વક કહ્યું, “અમે ચૂંટણી હાર્યા નથી. પરંતુ અમને હરાવવામાં આવ્યા છે. ભલે તેઓ ચૂંટણી પંચ દ્વારા અમને હરાવવામાં સફળ રહ્યા હોય, પરંતુ નૈતિક રીતે કહીએ તો અમે આ ચૂંટણી જીતી ગયા છીએ.”
6 મે, 2026 ના રોજ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) ના નવા ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યો સાથેની બેઠક દરમિયાન, મમતા બેનર્જીએ ફરી એકવાર તેમના રાજીનામા અંગેના તેમના મક્કમ અને સમાધાનકારી વલણનો પુનરોચ્ચાર કર્યો. તેમણે કહ્યું, “હું રાજીનામું નહીં આપું. ભલે તેઓ મને બરતરફ કરે. હું ઇચ્છું છું કે આ એક કાળો દિવસ હોય.”
આ પણ વાંચો: દેશના સૌથી ચર્ચિત કેસમાં મોટો વળાંક, સોહરાબુદ્દીન કેસના તમામ આરોપી નિર્દોષ જાહેર
