કલામના ગુરૂ… સારાભાઈના સાથી, ISROના મહાન વૈજ્ઞાનિક ડૉ. ચિટનિસનું 100 વર્ષે નિધન, અમદાવાદમાં કરાશે અંતિમ સંસ્કાર

અમદાવાદ: 22 ઓક્ટોબર, 2025: ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પ્રારંભિક દિવસોના મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક અને દિગ્ગજ નેતા ડૉ. એકનાથ વસંત ચિટનિસનું બુધવારે (22 ઓક્ટોબર) તેમના અમદાવાદ ખાતેના નિવાસસ્થાને નિધન થયું છે. પરિવારના સભ્યોએ જણાવ્યું કે તેઓ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી બીમાર હતા અને આજે સવારે તેમને હૃદયરોગનો હુમલો આવ્યો હતો. ડો. ચિટનિસે મંગળવારે જ પોતાનો 100મો જન્મદિવસ ઉજવ્યો હતો. તેમનું અવસાન ભારતીય વૈજ્ઞાનિક સમુદાય માટે મોટું નુકસાન છે.

ISROના પાયાના ઘડવૈયા:

ડૉ. ચિટનિસ ભારતના અવકાશ ક્ષેત્રના શરૂઆતી દિવસોના નાયક હતા. તેમણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય અવકાશ સંશોધન સમિતિ (INCOSPAR)માં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સમિતિ પાછળથી ઈન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઇઝેશન (ISRO) બની. આજે ISRO ચંદ્રયાન અને મંગળયાન જેવા મિશનો માટે જાણીતું છે, તેના પાયા નાખવામાં ડૉ. ચિટનિસનો અમૂલ્ય ફાળો હતો.

થુમ્બા લોન્ચપેડની પસંદગીમાં મુખ્ય ભૂમિકા:

કેરળના થુમ્બામાં ભારતના પ્રથમ રોકેટ લોન્ચ સ્થળને પસંદ કરવામાં પણ તેમણે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. 1960ના દાયકામાં જ્યારે ભારતનો અવકાશ કાર્યક્રમ શરૂ થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે ડૉ. ચિટનિસે આ દરિયા કિનારાની જમીન પસંદ કરી હતી, જે રોકેટ લોન્ચ માટે સુરક્ષિત માનવામાં આવતી હતી. થુમ્બા આજે પણ ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમનું મહત્ત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર છે.

વિક્રમ સારાભાઈ અને એ.પી.જે. કલામને માર્ગદર્શન:

• ડૉ. ચિટનિસ ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ (ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા)ના અંતિમ જીવિત સહયોગીઓમાંના એક હતા. ડૉ. ચિટનિસે તેમની સાથે મળીને ભારતને અવકાશ ક્ષેત્રે મજબૂત બનાવ્યું હતું.
• રસપ્રદ વાત એ છે કે ડૉ. ચિટનિસે યુવા વૈજ્ઞાનિક ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામને પણ શરૂઆતી દિવસોમાં માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. ડૉ. કલામ બાદમાં ભારતના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા અને ‘મિસાઈલ મેન’ તરીકે ઓળખાયા.

ISROમાં નેતૃત્વ:

વર્ષ 1981 થી 1985 દરમિયાન ડૉ. ચિટનિસ ISROના સ્પેસ એપ્લિકેશન્સ સેન્ટર (SAC), અમદાવાદના બીજા નિર્દેશક રહ્યા. તેમના નેતૃત્વમાં અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ પરિયોજનાઓ શરૂ થઈ, જે આજે પણ ભારતના વિકાસમાં મદદરૂપ છે.

સન્માન અને વારસો:

ડૉ. ચિટનિસને દેશના ત્રીજા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન પદ્મ ભૂષણથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેઓ હંમેશા સાદગીથી જીવ્યા અને યુવા વૈજ્ઞાનિકોને પ્રોત્સાહિત કરતા રહ્યા.

તેમના પરિવારમાં તેમના પુત્ર ડૉ. ચેતન ચિટનિસ (મલેરિયા સંશોધક), પુત્રવધૂ અમિકા અને પૌત્રીઓ તારિણી તથા ચંદિની છે. પરિવારના જણાવ્યા મુજબ અંતિમ સંસ્કાર અમદાવાદમાં જ કરવામાં આવશે. ડૉ. ચિટનિસનું જીવન ભારતના અવકાશ પ્રવાસની એક ગૌરવશાળી ગાથા છે.

આ પણ વાંચોઃ સાઉદી અરબનો ઐતિહાસિક નિર્ણય: લાખો ભારતીયોને ‘ગુલામી’માંથી મુક્તિ, MBS એ વિવાદિત કફાલા પ્રથા નાબૂદ કરી

આ પણ વાંચોઃ આધાર કાર્ડમાં વારંવાર આ સુધારા કરી શકતા નથી; હમણાં જ તેના વિશે જાણો, નહીં તો ભૂલો મોંઘી પડી શકે છે