રસોઈ જ નહીં હવે ખેતી પર પણ સંકટ… હોર્મુઝ નાકાબંધીથી તેલ અને ગેસ પછી હવે આ વસ્તુની પણ અછત થશે

Hormuz Crisis: ઈરાન યુદ્ધ દરમિયાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વધતા તણાવને કારણે હવે વૈશ્વિક સ્તરે સલ્ફર સપ્લાય કટોકટી સર્જાઈ છે. સલ્ફર એ ખાતરો, બેટરીઓ, રસાયણો અને કમ્પ્યુટર ચિપ્સના ઉત્પાદનમાં વપરાતું મૂળભૂત તત્વ છે. વિશ્વના દરિયાઈ સલ્ફર વેપારનો લગભગ અડધો ભાગ આ માર્ગે પસાર થાય છે, તેથી અહીંની અશાંતિએ વિશ્વભરમાં ઉત્પાદન રેખાઓને જોખમમાં મૂકી દીધી છે. 28 ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા આ તાજેતરના સંઘર્ષે હજારો કંપનીઓ માટે શિપમેન્ટ પહેલાથી જ ખોરવી નાખ્યા છે, જેના કારણે આગામી દિવસોમાં ફુગાવો વધવાની આશંકા છે.

આ તત્વ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

તેલ અને ગેસ રિફાઇનિંગ દરમિયાન સલ્ફર મુખ્યત્વે આડપેદાશ તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે, અને ગલ્ફ દેશો વૈશ્વિક નિકાસમાં 45 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. તેની સૌથી વધુ માંગ, આશરે 60 ટકા, ખાતર ઉત્પાદનમાં વપરાય છે, જ્યારે બાકીની માંગ સેમિકન્ડક્ટર અને બેટરી ઉદ્યોગોમાં વપરાય છે. તેના પુરવઠામાં અછત કૃષિ ઉપજમાં ઘટાડો અને મોબાઇલ ફોન અને લેપટોપ જેવા ઇલેક્ટ્રોનિક માલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો તરફ દોરી શકે છે. આ કટોકટી આપણા ખોરાક અને ટેકનોલોજી બંને પર સીધી અસર કરે છે.

ભારતની વધતી ચિંતાઓ

ભારત તેની ખાતરની જરૂરિયાતો માટે સલ્ફરની આયાત પર ખૂબ આધાર રાખે છે, તેથી હોર્મુઝમાં ચાલી રહેલા અવરોધની સીધી અસર ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષા પર પડે છે. સલ્ફરના વધતા ભાવ ખાતરના ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો કરશે, જે કાં તો ખેડૂતો પર બોજ પાડશે અથવા સરકારને તેના સબસિડી બજેટમાં વધારો કરવાની ફરજ પાડશે. નિષ્ણાતો માને છે કે ખાતરની અછતનો અર્થ પાક ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થશે, જેના કારણે દેશમાં અનિયંત્રિત ખાદ્ય ફુગાવો થઈ શકે છે. વધતા ખર્ચને કારણે રાસાયણિક અને ધાતુ ક્ષેત્રની કંપનીઓ પણ તેમની ઉત્પાદન ક્ષમતા ઘટાડવાનું વિચારી રહી છે.

ચીને પણ દબાણ વધાર્યું

આ પુરવઠા ઘટાડાને ધ્યાનમાં રાખીને, ચીને મે મહિનાથી સલ્ફ્યુરિક એસિડની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો સંકેત આપ્યો છે. ચીન પોતાની વાવણીની મોસમની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે આ પગલું ભરી રહ્યું છે, જેનાથી વૈશ્વિક બજારમાં સલ્ફરની અછત વધુ વધશે. દરમિયાન, ભારત સરકારે ખેડૂતોને વધેલા ભાવનો બોજ સહન ન કરવા માટે ખરીફ સિઝનની સબસિડીમાં 12 ટકાનો વધારો કર્યો છે. જોકે, જો આ યુદ્ધ લંબાય છે, તો સરકાર પાસે વધેલા ભાવનો બોજ જનતા પર નાખવા અથવા ભારે નાણાકીય નુકસાન સહન કરવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ રહેશે નહીં.

આ પણ વાંચો: ‘અમે ચૂંટણીના કારણે આંધળા ન થઈ શકીએ…’ SIR પર ‘સુપ્રીમ’ ટિપ્પણી