શુષ્ક ભેજવાળી હવા કેમ હીટવેવ કરતાં વધુ ખતરનાક? શરીર પર કરે છે ગંભીર અસર

ભારતમાં આ વર્ષે ઉનાળો અત્યંત તીવ્ર બનવાની આગાહી છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)એ એપ્રિલથી જૂન મહિના દરમિયાન પૂર્વ, મધ્ય અને પ્રાયદ્વીપીય ભારતમાં સામાન્ય કરતાં વધુ હીટવેવના દિવસોની ચેતવણી આપી છે. કેન્દ્રીય ભારતમાં તાપમાન 42-45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી રહ્યું છે, પરંતુ માત્ર તાપમાન જ નહીં, ભેજ (હ્યુમિડિટી) સાથેની ગરમી વધુ મારક સાબિત થઈ રહી છે.

ભેજવાળી ગરમી કેમ વધુ ખતરનાક?

માનવ શરીરનું મુખ્ય ઠંડકનું હથિયાર પરસેવો છે. સૂકી ગરમીમાં (જેમ કે દિલ્હી અને રાજસ્થાનમાં) પરસેવો બાષ્પીભવન થઈને શરીરને ઠંડુ કરે છે. પરંતુ ભેજવાળા વાતાવરણમાં હવામાં પહેલેથી જ ભેજ હોય છે, તેથી પરસેવો બાષ્પીભવન થતો નથી. આનાથી શરીરનું તાપમાન વધે છે, હૃદયના ધબકારા વધે છે, બ્લડ પ્રેશર વધે છે અને ગંભીર કેસમાં અંગોની નિષ્ફળતા કે મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

વૈજ્ઞાનિકો આ જોખમને માપવા માટે વેટ બલ્બ તાપમાન (Wet Bulb Temperature – WBT)નો ઉપયોગ કરે છે. આમાં તાપમાન અને ભેજ બંનેનો સમાવેશ થાય છે. અગાઉ માનવામાં આવતું હતું કે 35 ડિગ્રી સેલ્સિયસ WBT સુધી શરીર ટકી શકે છે, પરંતુ પેન સ્ટેટ યુનિવર્સિટીના HEAT પ્રોજેક્ટ અનુસાર, તંદુરસ્ત યુવાનો પણ 31 ડિગ્રી સેલ્સિયસ WBTથી જ શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત કરવામાં અસમર્થ બની જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, 38 ડિગ્રી તાપમાન અને 60% ભેજ આ મર્યાદા વટાવી શકે છે. વૃદ્ધો, દવાઓ લેનારા અને બીમારીવાળા લોકો માટે જોખમ વધુ વધારે છે.

ભારત કેમ વધુ સંવેદનશીલ?

• ભારતના તટીય વિસ્તારોમાં (મહારાષ્ટ્ર, કેરળ વગેરે) વેટ બલ્બ તાપમાન વધી રહ્યું છે.
• મોન્સૂન સમયે ઉત્તર ભારતમાં ભેજવાળી ગરમીનું જોખમ 125% વધી જાય છે. મોન્સૂનના બ્રેકમાં દક્ષિણ તરફ ખસે છે.
• અભ્યાસો અનુસાર, સદીના અંત સુધીમાં 70% ભારતીયો 32 ડિગ્રી અથવા વધુ WBTના સંપર્કમાં આવી શકે છે.

IPCC લેખક અંજલ પ્રકાશે કહ્યું કે, “40 ડિગ્રીનું તાપમાન 50 ડિગ્રી જેવું અનુભવાય છે. ક્લાઈમેટ ચેન્જને કારણે વેટ બલ્બ તાપમાન 35 ડિગ્રીથી વધુ જતું રહે તો એસી વગર ટકી રહેવું અશક્ય બની જાય છે.”

સલાહ અને સાવધાની

• વધુ પાણી પીઓ, છાયામાં રહો.
• વૃદ્ધો, બાળકો અને મજૂરો વધુ સાવધાન રહે.
• હીટવેવમાં બહારના કામ ટાળો, ખાસ કરીને બપોરે.

આ વર્ષે 2024 કરતાં પણ વધુ તીવ્ર ઉનાળો આવી શકે છે. તાપમાન સાથે ભેજને પણ ધ્યાનમાં રાખીને સાવધાની રાખવી જરૂરી છે. સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય અને IMDની સલાહનું પાલન કરો.

આ પણ વાંચો: ઓસ્કર વિજેતા ડિરેક્ટરની કહાની, ડેબ્યૂ ફિલ્મ માટે ખરીદદાર ન મળતા જીવન વીમો ગિરવી રાખીને બનાવી ફિલ્મ