ઈરાન સંઘર્ષમાં NATOનું પતન… શું ટ્રમ્પનું “મિશન 1987” પૂર્ણ થયું?

યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સતત નાટોને એક બોજ તરીકે જોતા આવ્યા છે, અને તેમનું મિશન આ લશ્કરી જોડાણને નબળું પાડવાનું રહ્યું છે. યુરોપ હવે અમેરિકા પરની તેની નિર્ભરતા છોડી રહ્યું છે અને પોતાની સુરક્ષાની જવાબદારી લઈ રહ્યું છે. ઈરાન સાથેના સંઘર્ષમાં નાટોની ભૂમિકાની વાસ્તવિકતા હવે વિશ્વ સમક્ષ ખુલ્લી પડી ગઈ છે. આનાથી જોડાણના ભવિષ્ય અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.

ડિસેમ્બર 2016ની વાત છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા હતા, જોકે તેમનો શપથવિધિ હજુ બાકી હતી. ટ્રમ્પની રાજકારણ, રાજદ્વારી અને વ્યૂહરચના, તેમના વિશેની દરેક વસ્તુ ગૂંચવણભરી લાગતી હતી. તેઓ મોટે ભાગે રેન્ડમ, અસ્પષ્ટ ટિપ્પણીઓ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે, ભૂતપૂર્વ યુએસ વિદેશ સચિવ હેનરી કિસિંગરે કહ્યું હતું કે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું રાષ્ટ્રપતિ બનવું અમેરિકન રાજકારણમાં એક અસાધારણ ઘટના હતી, જે વિશ્વએ પહેલાં ક્યારેય જોઈ ન હતી.

વર્ષો પછી પણ, ટ્રમ્પની નીતિઓ એટલી જ ચોંકાવનારી રહી છે. કોઈને ખબર નથી કે તે શું કરશે, અથવા ક્યારે કરશે. ટ્રમ્પના લક્ષ્યો વારંવાર બદલાતા રહે છે, છતાં એક ચોક્કસ લક્ષ્ય બાકી છે જેને તે કોઈપણ કિંમતે તોડી પાડવા માટે કટિબદ્ધ છે. તે લક્ષ્ય ઈરાન નથી. તેનું નામ નાટો છે. વિશ્વનું સૌથી શક્તિશાળી લશ્કરી જોડાણ, જે મૂળરૂપે અમેરિકા દ્વારા જ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે. આ જ જોડાણને ટ્રમ્પ વારંવાર અમેરિકા પર બોજ, એક નકામી એન્ટિટી, “કાગળનો વાઘ” અને બીજું ઘણું બધું તરીકે વર્ણવે છે. યુરોપ પણ હવે સ્વીકારી ચૂક્યું છે કે નાટોએ અમેરિકા વિના પણ કાર્ય કરવાનું ચાલુ રાખવું જોઈએ.

પુતિન-મેક્રોન બેઠક અને યુક્રેનનો આગ્રહ

8 ફેબ્રુઆરી, 2022, પુતિન અને મેક્રોન વચ્ચેની બેઠક. ફ્રેન્ચ રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન એવા સમયે ક્રેમલિન પહોંચ્યા જ્યારે યુક્રેન નાટોમાં જોડાવા માટે પહેલાથી જ મક્કમ બની ગયું હતું.

રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પુતિને અગાઉ જાહેર કર્યું હતું કે તેઓ કોઈપણ સંજોગોમાં રશિયાની સરહદો પર નાટોની હાજરી સહન કરશે નહીં. રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોન નાટો અને યુરોપ બંને વતી પુતિનને મનાવવા માટે મોસ્કો ગયા હતા. જોકે, રાષ્ટ્રપતિ પુતિન મક્કમ રહ્યા અને તેમના વલણમાં અડગ રહ્યા. પુતિને કહ્યું હતું: “આપણે નાટોની લશ્કરી શક્તિનો મુકાબલો કરી શકતા નથી તે સત્ય છે. પરંતુ કોઈએ ભૂલવું જોઈએ નહીં કે રશિયા પાસે વિશ્વના સૌથી અદ્યતન પરમાણુ શસ્ત્રો છે.”

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

પુતિનના નિવેદનમાં તેમના વિરોધ અને નાટોની લશ્કરી શક્તિ અજેય હોવાની ગર્ભિત કબૂલાત બંને પ્રતિબિંબિત થઈ. પરિણામે, નાટોને યુક્રેન યુદ્ધમાં હસ્તક્ષેપ કરતા અટકાવવા માટે, તેમણે પરમાણુ સંઘર્ષની ચેતવણી આપવાની ફરજ પડી. જો કે, નાટો ઔપચારિક રીતે યુક્રેન યુદ્ધમાં પ્રવેશ કરે તે પહેલાં જ, યુરોપિયન રાષ્ટ્રોમાં જોડાણનું આકર્ષણ ઝાંખું થવા લાગ્યું હતું.

શું નાટોનું અસ્તિત્વ ખતમ થશે?

ચાર વર્ષ પછી 11 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ સ્લોવાકિયાના વડા પ્રધાન (નાટો અને યુરોપિયન યુનિયન બંનેના સભ્ય) રોબર્ટ ફિકો ખૂબ જ પરેશાન હતા. તેમણે જોયું કે નાટોનું અસ્તિત્વ જ પતનના આરે છે. નાટોના પતનની સંભાવના અંગે ચિંતામાં ફસાયેલો એકમાત્ર દેશ સ્લોવાકિયા નહોતો. આ ચિંતા દરેક નાટો સભ્ય રાષ્ટ્રમાં ફેલાઈ ગઈ હતી, કારણ કે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો હતો કે તેઓ કોઈપણ ક્ષણે નાટોનું “ડેથ વોરંટ” જારી કરી શકે છે.

ટ્રમ્પ ગુસ્સે હતા કે નાટો તેમની સ્પષ્ટ માંગણીઓ છતાં ઈરાન સામેના યુદ્ધમાં જોડાઈ શક્યો નથી. ત્યારબાદ, 6 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે જાહેર કર્યું, “નાટો એક કાગળનો વાઘ છે. અમને નાટોની સહાયની જરૂર નથી.” ટ્રમ્પે નાટોની ટીકા કરતું નિવેદન પહેલી વાર બહાર પાડ્યું ન હતું. તેમણે વારંવાર જોડાણનું અપમાન કર્યું હતું. જો કે, નાટોને “કાગળનો વાઘ” ગણાવીને તેમણે તેના સભ્ય દેશોના ગૌરવ અને સન્માનને સીધો પડકાર ફેંક્યો હતો.

નાટોના સેક્રેટરી જનરલ માર્ક રુટે પણ નિખાલસતાથી સ્વીકાર્યું હતું કે “જૂના નાટો”નો યુગ નજીક આવી રહ્યો છે. જર્મની અને બ્રિટનને પણ ખ્યાલ આવી ગયો હતો કે યુરોપે પોતાના બચાવનો બોજ પોતાના ખભા પર લેવો પડશે. તેઓ રશિયા અંગે ડર ધરાવતા હતા, તેમજ જો અમેરિકન સમર્થન પાછું ખેંચી લેવામાં આવે તો યુક્રેન યુદ્ધના ભાવિ અંગે ઊંડી ચિંતા ધરાવતા હતા. પરિણામે, બ્રિટન અને જર્મનીએ ભવિષ્યના સંઘર્ષો માટે પોતાની વ્યૂહાત્મક યોજનાઓ જાહેર કરી. જે યોજનાઓ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સહાય વિના અમલમાં મૂકવા માટે રચાયેલ છે.

યુએસ નાટોથી નિરાશ; ટ્રમ્પ ગુસ્સે

બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંત પછી, મોટાભાગના યુરોપિયન રાષ્ટ્રોએ તેમની સુરક્ષા માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને નાટો પર આધાર રાખ્યો છે. જો કે, તેઓએ હવે અમેરિકામાં બધી આશા ગુમાવી દીધી છે. યુરોપિયન રાષ્ટ્રો સ્વીકારવા લાગ્યા છે કે, જો નાટો ટકી રહે તો પણ તે ફક્ત કાગળ પર જ અસ્તિત્વમાં રહેશે. ખરેખર, વિશ્વભરના વ્યૂહાત્મક વિશ્લેષકોએ પહેલાથી જ અનુમાન લગાવ્યું હતું કે નાટો અસરકારક રીતે મૃત્યુ પામ્યું છે.

ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલમાં પ્રકાશિત એક અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું કે, નાટોની ગેરહાજરીમાં યુરોપ તેની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે શું કરી શકે છે. આ અહેવાલનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે નાટો સભ્ય દેશો હવે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પાસેથી સહાયની કોઈ અપેક્ષા રાખતા નથી. નાટોના ભૂતપૂર્વ સેક્રેટરી જનરલ જેન્સ સ્ટોલ્ટનબર્ગે પણ આ અહેવાલની સત્યતાને સમર્થન આપ્યું છે. નાટો પ્રત્યે ટ્રમ્પનું પ્રતિકૂળ વલણ નાણાકીય બાબતોને કારણે ઉદ્ભવ્યું. હવે, જ્યારે નાટોના સભ્યો તેમના સંરક્ષણ ખર્ચમાં વધારો કરી રહ્યા છે, ત્યારે ટ્રમ્પ જોડાણથી અલગ થવાના માર્ગ પર હોય તેવું લાગે છે.

ટ્રમ્પનું નાટોને અલ્ટીમેટમ

જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પદ માટે ચૂંટણી લડવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તત્કાલીન યુએસ પ્રમુખ બરાક ઓબામાએ ટિપ્પણી કરી હતી કે, ટ્રમ્પની નજરમાં આખું વિશ્વ ફક્ત રિયલ એસ્ટેટ છે. તેઓ તેને નાણાકીય રમત સિવાય બીજું કંઈ નથી જોતા. નાટો પ્રત્યે ટ્રમ્પનું વલણ પણ એ જ રીતે અને સીધા નાણાકીય બાબતો સાથે જોડાયેલું છે. તેમના પ્રથમ કાર્યકાળની શરૂઆતમાં, ટ્રમ્પે નાટોને અલ્ટીમેટમ આપ્યું હતું, જેમાં સભ્ય દેશોને તેમના પોતાના સંરક્ષણ પર ખર્ચ વધારવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ નાટોના સભ્ય દેશોએ તેમના સંરક્ષણ બજેટમાં વધારો કરવાનું શરૂ કર્યું હતું.

નાટો પ્રત્યે ટ્રમ્પનું પ્રતિકૂળ વલણ નાણાકીય હેતુઓથી ઉદ્ભવ્યું હતું. હવે જ્યારે નાટોના સભ્યો, તેમના સંરક્ષણ ખર્ચમાં વધારો કરી રહ્યા છે, ત્યારે ટ્રમ્પ જોડાણમાંથી સંપૂર્ણપણે ખસી જવાના માર્ગ પર હોય તેવું લાગે છે.

શું છે ટ્રમ્પનો 1987નો પ્લાન

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રિપબ્લિકન રાષ્ટ્રપતિ રોનાલ્ડ રીગનના રાષ્ટ્રપતિપદનો અંતિમ તબક્કો હતો. જાપાનના વડા પ્રધાન નાકાસોન વોશિંગ્ટન, ડી.સી.ની મુલાકાતે હતા. જાપાન એશિયામાં રાજદ્વારી અને વ્યૂહરચનાના સંદર્ભમાં અમેરિકાનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર હોવાથી, જાપાનના વડા પ્રધાનની યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની મુલાકાતમાં કંઈ અસામાન્ય નહોતું.

પાંચ મહિના પછી ઓક્ટોબર 1987 માં સાઉદી અરેબિયાના રાજા ફહદ બિન અબ્દુલ અઝીઝે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની મુલાકાત લીધી. ઈરાનમાં ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી, સાઉદી અરેબિયા પશ્ચિમ એશિયામાં યુએસ વ્યૂહરચનાના કેન્દ્રિય સ્તંભ તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું. સાઉદી રાજાની આ મુલાકાત ફક્ત નિયમિત રાજદ્વારી હેતુઓ માટે પણ હતી. જોકે, જાપાની વડા પ્રધાન અને સાઉદી કિંગ ફહદની મુલાકાતો વચ્ચેના સમયગાળામાં, અમેરિકન રાજકારણમાં એક અસામાન્ય ઘટના બની. સરકાર રિપબ્લિકન પાર્ટીના નેતૃત્વ હેઠળ હતી, અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ જે તે સમયે પાર્ટીમાં નવા હતા તેઓએ રોનાલ્ડ રીગનની વિદેશ નીતિને “બકવાસ” ગણાવવા માટે અખબારોમાં જાહેરાતો પ્રકાશિત કરવાનું શરૂ કર્યું.

તે સમયે, ટ્રમ્પ રાષ્ટ્રપતિ બનવાની આકાંક્ષાઓ રાખતા હતા. પરિણામે, તેમના નિવેદનનું નોંધપાત્ર વજન હતું. તે સંકેત આપે છે કે ટ્રમ્પ યુ.એસ. વિદેશ નીતિને 180-ડિગ્રી ઉલટાવી દેવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. અમેરિકન રાજકીય વિશ્લેષકોએ ટ્રમ્પની મજાક પણ ઉડાવી હતી, અને જણાવ્યું હતું કે તેઓ રાજદ્વારી અને વ્યૂહરચનાને નાણાકીય વ્યવહારોના ખેલ તરીકે જુએ છે.

દરેકને લાગ્યું કે જો ટ્રમ્પ કોઈક રીતે પણ વ્હાઇટ હાઉસના કોરિડોરમાં ચાલતા જોવા મળે, તો તેઓ ઝડપથી રાજદ્વારી અને રિયલ એસ્ટેટ વ્યવસાય વચ્ચેનો મૂળભૂત તફાવત સમજી જશે. જોકે, ટ્રમ્પે તે બધા રાજકીય વિશ્લેષકોને ખોટા સાબિત કર્યા. રાષ્ટ્રપતિ પદ સંભાળ્યા પછી તરત જ, તેમનું પહેલું પગલું લશ્કરી જોડાણને લક્ષ્ય બનાવવાનું હતું જે બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી અમેરિકાના સૌથી મોટા શક્તિ સ્ત્રોત તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું. તે જોડાણ નાટો હતું; અને હવે, ટ્રમ્પ દ્વારા નાટો અંગે આપવામાં આવેલા તાજેતરના નિવેદનોએ તેમના સાચા ઇરાદાઓને સ્પષ્ટ કરી દીધા છે.

આ પણ વાંચો: ઈસ્લામાબાદ હાઈ અલર્ટ પર, અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ વાતચીતની તૈયારીમાં હોટેલ અને ટ્રાન્સપોર્ટ બંધ