Sohrabuddin Encounter Case: દેશના રાજકીય અને કાનૂની ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ ચર્ચાયેલા કેસોમાં સ્થાન મેળવનાર સોહરાબુદ્દીન એન્કાઉન્ટર કેસ મામલે આજે મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ગણાય એવો ચુકાદો આવ્યો છે. બોમ્બે હાઈકોર્ટએ વર્ષો જૂના આ કેસમાં વિશેષ CBI અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલા નિર્ણયને યથાવત રાખતાં તમામ 22 આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે. આ સાથે લગભગ બે દાયકાથી દેશની રાજનીતિ, પોલીસ તંત્ર અને ન્યાયિક વ્યવસ્થામાં ચર્ચાનો વિષય બનેલા કેસનો વધુ એક મહત્વપૂર્ણ અધ્યાય પૂર્ણ થયો છે.
આ કેસમાં ગુજરાત, રાજસ્થાન અને આંધ્રપ્રદેશના 21 પોલીસ અધિકારીઓ સહિત કુલ 22 લોકો સામે નકલી એન્કાઉન્ટર, અપહરણ અને હત્યા જેવા ગંભીર આરોપો મૂકાયા હતા. જોકે, લાંબી સુનાવણી બાદ હાઈકોર્ટએ માન્યું કે ટ્રાયલ કોર્ટના ચુકાદામાં હસ્તક્ષેપ કરવાની જરૂર નથી અને આરોપો પુરાવાઓના આધારે સાબિત થતા નથી.
શું હતો સમગ્ર સોહરાબુદ્દીન એન્કાઉન્ટર કેસ?
આ સમગ્ર કેસની શરૂઆત વર્ષ 2005માં થઈ હતી. CBIના જણાવ્યા મુજબ સોહરાબુદ્દીન શેખ તેની પત્ની કૌસરબી અને સાથી તુલસીરામ પ્રજાપતિ સાથે હૈદરાબાદથી મહારાષ્ટ્રના સાંગલી તરફ બસમાં મુસાફરી કરી રહ્યો હતો. 23 નવેમ્બર 2005ના રોજ કથિત રીતે આ ત્રણેયને લક્ઝરી બસમાંથી ઉતારી લેવામાં આવ્યા હતા.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
CBIએ બાદમાં દાવો કર્યો હતો કે સોહરાબુદ્દીનને અમદાવાદ નજીક નકલી એન્કાઉન્ટરમાં મારી નાખવામાં આવ્યો હતો. થોડા સમય બાદ તેની પત્ની કૌસરબી પણ રહસ્યમય રીતે ગુમ થઈ ગઈ હતી અને બાદમાં તેની હત્યા કરાઈ હોવાનો આરોપ મૂકાયો હતો. ત્યારબાદ આ સમગ્ર કેસમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે તુલસીરામ પ્રજાપતિનું નામ સામે આવ્યું હતું, જેને પણ પછીથી અલગ એન્કાઉન્ટરમાં મારવામાં આવ્યો હતો. તપાસ એજન્સીઓએ આ ત્રણેય ઘટનાઓને એકબીજા સાથે જોડીને મોટું ષડયંત્ર હોવાનું દાવો કર્યો હતો.
પોલીસનો દાવો શું હતો?
આ કેસમાં આરોપી પોલીસ અધિકારીઓનું કહેવું હતું કે સોહરાબુદ્દીન સામાન્ય વ્યક્તિ નહોતો પરંતુ ગંભીર ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓમાં સંડોવાયેલો હતો. તેના વિરુદ્ધ ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં ખંડણી, અપહરણ, હત્યા અને અન્ય ગંભીર ગુનાઓના કેસ નોંધાયેલા હતા. પોલીસનો દાવો હતો કે સોહરાબુદ્દીન આતંકી સંગઠનો સાથે સંપર્કમાં હતો અને અમદાવાદમાં કોઈ મોટી ઘટનાને અંજામ આપવા આવ્યો હતો. તેથી સુરક્ષા એજન્સીઓએ કાર્યવાહી કરી હતી. જોકે CBIએ આ દાવાઓને નકારી કાઢ્યા હતા અને એન્કાઉન્ટરને “ફેક” ગણાવ્યું હતું.
તપાસ CIDથી CBI સુધી કેવી રીતે પહોંચી?
પ્રારંભિક તપાસ ગુજરાત CID ક્રાઈમ દ્વારા કરવામાં આવી હતી, પરંતુ કેસની ગંભીરતા અને રાજકીય ચર્ચાઓને ધ્યાનમાં રાખીને મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો હતો. ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટ ઓફ ઇન્ડિયાએ વર્ષ 2010માં કેસની તપાસ CBIને સોંપવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે નિષ્પક્ષ ટ્રાયલ માટે કેસને ગુજરાત બહાર ટ્રાન્સફર કરવાનો પણ આદેશ આપ્યો હતો. ત્યારબાદ કેસ મુંબઈની વિશેષ CBI અદાલતમાં ચાલ્યો હતો. વર્ષો સુધી ચાલેલી તપાસ દરમિયાન અનેક પોલીસ અધિકારીઓ, સરકારી કર્મચારીઓ અને અન્ય લોકો સામે આરોપપત્ર દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા.
2018માં શું કહ્યું હતું વિશેષ CBI અદાલતે?
ડિસેમ્બર 2018માં વિશેષ CBI અદાલતે તમામ 22 આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા. કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં કહ્યું હતું કે અભિયોજન પક્ષ આરોપોને પૂરતા અને વિશ્વસનીય પુરાવાઓ દ્વારા સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયું છે. અદાલતે નોંધ્યું હતું કે ઘણા સાક્ષીઓ hostile બની ગયા હતા, અનેક નિવેદનોમાં વિસંગતતા હતી અને કેસમાં રજૂ કરાયેલા પુરાવા પૂરતા મજબૂત નહોતા. કોર્ટે એ પણ જણાવ્યું હતું કે માત્ર શંકાના આધારે કોઈને દોષિત ઠેરવી શકાય નહીં.
સોહરાબુદ્દીનના ભાઈઓએ હાઈકોર્ટમાં કેમ પડકાર્યો હતો ચુકાદો?
ટ્રાયલ કોર્ટના ચુકાદા બાદ સોહરાબુદ્દીનના બે ભાઈઓએ હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી. અરજીમાં આરોપ મૂકાયો હતો કે કેસની ટ્રાયલ યોગ્ય રીતે કરવામાં આવી નથી અને અનેક મહત્વપૂર્ણ પુરાવાઓને યોગ્ય રીતે ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા નથી. અરજદારોનું કહેવું હતું કે કેટલાક મહત્વના સાક્ષીઓને પૂરતું મહત્વ આપવામાં આવ્યું નહોતું અને તપાસ પ્રક્રિયામાં પણ ખામીઓ રહી હતી. તેમણે વિશેષ અદાલતના નિર્ણયને ખોટી ધારણાઓ અને નબળા પુરાવાઓ પર આધારિત ગણાવ્યો હતો.
હાઈકોર્ટનો તાજેતરનો નિર્ણય શું કહે છે?
લગભગ સાત વર્ષ સુધી ચાલેલી સુનાવણી બાદ હવે બોમ્બે હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટના નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો છે. કોર્ટે કહ્યું કે કેસમાં રજૂ કરાયેલા પુરાવાઓના આધારે આરોપીઓને દોષિત ઠેરવવા પૂરતો આધાર મળતો નથી. આ સાથે તમામ 22 આરોપીઓને મોટી રાહત મળી છે. કોર્ટના આ નિર્ણય બાદ દેશભરમાં ફરી એકવાર આ કેસ ચર્ચામાં આવી ગયો છે.
રાજકીય રીતે પણ ભારે ચર્ચામાં રહ્યો હતો કેસ
આ કેસ માત્ર કાનૂની નહીં પરંતુ રાજકીય રીતે પણ અત્યંત સંવેદનશીલ માનવામાં આવ્યો હતો. ઘટના તે સમયની છે જ્યારે નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા. વિપક્ષી પાર્ટીઓએ તે સમય દરમિયાન આ કેસને લઈને સરકાર અને પોલીસ તંત્ર સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા હતા. વર્ષો સુધી ચાલેલા આ કેસમાં અનેક રાજકીય આરોપ-પ્રત્યારોપ થયા હતા. તપાસ એજન્સીઓની કામગીરી, પોલીસની ભૂમિકા અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાને લઈને દેશભરમાં લાંબા સમય સુધી ચર્ચાઓ ચાલી હતી.
દેશના ન્યાયિક ઇતિહાસમાં મહત્વનો કેસ કેમ ગણાય છે?
સોહરાબુદ્દીન એન્કાઉન્ટર કેસને ભારતના ન્યાયિક અને પોલીસ ઇતિહાસમાં મહત્વપૂર્ણ કેસ માનવામાં આવે છે. કારણ કે આ કેસમાં પોલીસ એન્કાઉન્ટરની વિશ્વસનીયતા, તપાસ એજન્સીઓની સ્વતંત્રતા અને ન્યાયિક પારદર્શિતાને લઈને મોટા સવાલો ઊભા થયા હતા. કાનૂની નિષ્ણાતો માને છે કે આ કેસ ભવિષ્યમાં એન્કાઉન્ટર સંબંધિત કેસોની તપાસ અને ટ્રાયલ માટે મહત્વપૂર્ણ સંદર્ભ બની શકે છે.
ચુકાદા બાદ ફરી ગરમાઈ ચર્ચાઓ
હાઈકોર્ટના ચુકાદા બાદ સોશિયલ મીડિયા અને રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાઓ ફરી તેજ બની છે. એક તરફ આરોપી પક્ષ આ નિર્ણયને સત્યની જીત ગણાવી રહ્યો છે, જ્યારે બીજી તરફ કેટલાક લોકો તપાસ પ્રક્રિયા અને પુરાવાઓના અભાવ અંગે પ્રશ્નો ઊભા કરી રહ્યા છે. લાંબા સમયથી દેશનું ધ્યાન ખેંચતા આ કેસમાં હવે આગળ શું થાય છે અને કોઈ પક્ષ સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખટખટાવે છે કે નહીં તે અંગે સૌની નજર રહેશે.
