‘શરિયા કોર્ટનું કાયદામાં કોઈ સ્થાન નથી’, બળજબરીથી કોઈ પર ફતવા લાદી શકાય નહીં : સુપ્રીમ

નવી દિલ્હી 29 એપ્રિલ : સુપ્રીમ કોર્ટે શરિયા કાયદા અને ફતવા સંબંધિત એક કેસમાં આપેલા આદેશ દ્વારા પુનરોચ્ચાર કર્યો છે કે ‘કાઝી કોર્ટ’ એટલે કે દારુલ કઝા, ‘કાઝીઆત કોર્ટ’ અને ‘શરિયા કોર્ટ’ને કાયદામાં કોઈ માન્યતા નથી. તેમના દ્વારા આપવામાં આવેલ કોઈપણ નિર્દેશ કાયદા હેઠળ લાગુ કરવા યોગ્ય નથી. તેમ જ તેમનો નિર્ણય બંધનકર્તા નથી.

જસ્ટિસ સુધાંશુ ધૂલિયા અને હસનૈન અમાનુલ્લાહની બેન્ચે વિશ્વ લોચન મદન વિરુદ્ધ યુનિયન ઑફ ઈન્ડિયાના કેસમાં 2014ના ચુકાદાને ટાંક્યો હતો. એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે શરિયા અદાલતો અને ફતવાઓને કાનૂની માન્યતા નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના નિર્ણયને પડકારતી એક મહિલાની અપીલ પર પોતાનો ચુકાદો આપ્યો જેમાં ફેમિલી કોર્ટના નિર્ણયને યથાવત રાખવામાં આવ્યો હતો.

ફેમિલી કોર્ટે અરજદારને આ વિવાદનું કારણ હોવાના આધારે તેને કોઈ પણ પ્રકારનું ભરણપોષણ ન આપવાનો આદેશ આપ્યો હતો. કૌટુંબિક અદાલતે આવા નિષ્કર્ષ પર પહોંચવા માટે કાઝીની કોર્ટ સમક્ષ દાખલ કરાયેલ સમાધાન ખત પર આધાર રાખ્યો હતો.

SCએ ફેમિલી કોર્ટના નિર્ણયની ટીકા કરી હતી

ફેમિલી કોર્ટના અભિગમની ટીકા કરતા, જસ્ટિસ અમાનુલ્લાહના ચુકાદામાં સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું હતું કે ‘કાઝી કોર્ટ’, ‘(દારુલ કઝા)’ ‘કાઝીઆત કોર્ટ’, ‘શરિયા કોર્ટ’ વગેરે જેવા કોઈપણ નામથી ઓળખાતી અદાલતોને ભારતીય કાયદામાં કોઈ માન્યતા નથી. વિશ્વ લોચન મદન (સુપ્રા) માં દર્શાવ્યા મુજબ, આવી સંસ્થાઓ દ્વારા કોઈપણ ઘોષણા/નિર્ણય, ગમે તે નામથી, કોઈને બંધનકર્તા નથી. તે ફતવા અથવા આદેશો કોઈપણ બળજબરીવાળા પગલાંનો આશરો લઈને લાગુ કરી શકાતા નથી.

આ પ્રકારની ઘોષણા/નિર્ણય કાયદાની નજરમાં ત્યારે જ ઊભી થઈ શકે છે જ્યારે અસરગ્રસ્ત પક્ષ તેના પર કાર્યવાહી કરીને આવી ઘોષણા/નિર્ણયને સ્વીકારે અથવા તેનું પાલન કરે અથવા જ્યારે આવી કાર્યવાહી અન્ય કોઈ કાયદા સાથે વિરોધાભાસી ન હોય. આ બધા હોવા છતાં, આવી ઘોષણા/નિર્ણય, શ્રેષ્ઠ રીતે, ફક્ત તે પક્ષકારો વચ્ચે જ માન્ય રહેશે જેઓ તેના પર કાર્ય કરવાનું/સ્વીકારવાનું પસંદ કરે છે અને કોઈ ત્રીજા પક્ષ વચ્ચે નહીં.’

શું છે સમગ્ર મામલો?

અપીલ કરનાર મહિલાના લગ્ન 24.09.2002ના રોજ ઇસ્લામિક રીત-રિવાજ મુજબ થયા હતા. બંનેના આ બીજા લગ્ન હતા. વર્ષ 2005માં ‘કાઝી કી અદાલત’, ભોપાલ, મધ્યપ્રદેશમાં મહિલા વિરુદ્ધ છૂટાછેડાનો દાવો દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો, જે 22.11.2005ના રોજ પક્ષકારો વચ્ચે થયેલા સમાધાનના આધારે કાઢી નાખવામાં આવ્યો હતો. ત્રણ વર્ષ પછી, 2008 માં, તેના પતિએ કાઝિયત (દારૂલ કઝા)ની કોર્ટમાં છૂટાછેડા માટે બીજો કેસ દાખલ કર્યો. તે જ વર્ષે, પત્નીએ ભરણપોષણ મેળવવા માટે CrPCની કલમ 125 હેઠળ ફેમિલી કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો.

બીજા જ વર્ષે, 2009 માં, શરિયા અદાલત દારુલ કાઝાએ છૂટાછેડાની મંજૂરી આપ્યા પછી છૂટાછેડાની ડીડ જાહેર કરવામાં આવી હતી. ફેમિલી કોર્ટે મહિલાના ભરણપોષણ માટેના દાવાને એ આધાર પર ફગાવી દીધો હતો કે પ્રતિવાદી પતિએ તેણીને છોડી દીધી નથી પરંતુ તેણી પોતે જ તેના સ્વભાવ અને વર્તનને કારણે વિવાદ અને વૈવાહિક ઘરમાંથી વિદાયનું મુખ્ય કારણ છે.

‘ફેમિલી કોર્ટનો તર્ક માત્ર અનુમાન પર આધારિત છે’

સુપ્રીમ કોર્ટે ફેમિલી કોર્ટની દલીલની પણ ટીકા કરી હતી કે બંને પક્ષો માટે આ બીજા લગ્ન હોવાથી પતિ દ્વારા દહેજની માંગણી કરવાની કોઈ શક્યતા નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલા આવા તર્ક/અવલોકનો કાયદાના સિદ્ધાંતોથી અજાણ છે. આ માત્ર અંદાજ પર આધારિત છે. ફેમિલી કોર્ટ એવું માની શકતી ન હતી કે કોઈપણ પક્ષ તરફથી બીજા લગ્નમાં દહેજની કોઈ માગણી કરવામાં આવશે નહીં.

કોર્ટે વધુમાં કહ્યું હતું કે સમાધાન ડીડ પણ ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા પહોંચેલા કોઈ નિષ્કર્ષ પર નિર્દેશ કરી શકે નહીં. ખંડપીઠે આ માણસને ફેમિલી કોર્ટ સમક્ષ ભરણપોષણની અરજી દાખલ કર્યાની તારીખથી અપીલકર્તાને ભરણપોષણ તરીકે દર મહિને રૂ. 4,000/- ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.

આ પણ વાંચો :- 2010ના CWC કૌભાંડના આરોપી સુરેશ કલમાડી સામે કોઈ પુરાવા ન મળ્યા, EDએ દાખલ કર્યો ક્લોઝર રિપોર્ટ; તપાસ બંધ