Iran Israel War: 33 કિલોમીટર પહોળી ‘ક્રૂડ લાઇન’ દુનિયાનો શ્વાસ થંભાવી શકે છે

નવી દિલ્હી, 19 જૂન, 2025: દુનિયામાં જેટલું પણ ક્રૂડ ઓઇલનું ઉત્પાદન થાય છે તેનો મોટો હિસ્સો અત્યંત સાંકડા માર્ગથી પસાર થાય છે જેનું નામ છે હોર્મુજ જલમરુધય. આ માર્ગ ઇરાન અને ઓમાનની વચ્ચે છે અને તેની પહોળાઇ માત્ર 33 કિમી છે. અહીંથી જ સાઉદી અરબ, ઇરાન, ઇરાક, કુવૈત, કતાર અને યુએઇ જેવા મોટા ઓઇલ ઉત્પાદક દેશો પોતાનું ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસ દુનિયાને સપ્લાય કરે છે.

ઈરાનની ધમકીથી હડકંપ

તાજેતરમાં, ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે વધતા તણાવ વચ્ચે, ઈરાને સંકેત આપ્યો છે કે તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરવાનું વિચારી શકે છે. ઈરાની સંસદના વરિષ્ઠ સભ્ય અને રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડના કમાન્ડર ઈસ્માઈલ કુસારીએ કહ્યું કે ઈરાન દુશ્મનોને સજા આપવા માટે દરેક વિકલ્પ ખુલ્લો રાખી રહ્યું છે. જોકે, ઈરાને ભૂતકાળમાં પણ આવી ધમકીઓ આપી છે, પરંતુ હવે જ્યારે પરિસ્થિતિ યુદ્ધ જેવી છે, ત્યારે ચિંતા વધુ વધી ગઈ છે.

આ જળમાર્ગ આટલો મહત્વપૂર્ણ કેમ છે?

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વ માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા માર્ગ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સી (IEA) અનુસાર, વિશ્વના 25 ટકા ક્રૂડ ઓઈલ અને LNG અહીંથી પસાર થાય છે. ફક્ત 2022માં, દરરોજ લગભગ 20 મિલિયન બેરલ ઓઇલ આ માર્ગ પરથી પસાર કરાયુ હતું. આ માર્ગ પર એટલો બધો ટ્રાફિક છે કે દર મહિને 3,000થી વધુ જહાજો અહીંથી આવે છે અને જાય છે.

તે ભારત માટે ચેતવણી સમાન કેમ છે?

ભારત તેની ઓઇલની જરૂરિયાતનો લગભગ 90 ટકા આયાત કરે છે, અને તેમાંથી 40 ટકાથી વધુ મધ્ય પૂર્વમાંથી આવે છે. એટલે કે, તે જ માર્ગ જે હોર્મુઝમાંથી પસાર થાય છે. જો આ માર્ગ અવરોધિત થાય તો ભારતને ભારે નુકસાન થઈ શકે છે. આનાથી ઓઇલના ભાવ વધશે, શિપિંગ ખર્ચ અને વીમા પ્રિમીયમ વધશે અને પેટ્રોલ-ડીઝલથી લઈને ઉદ્યોગ સુધી બધું જ પ્રભાવિત થશે.

સરકારની તૈયારી શું છે?

કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ લોકોને ખાતરી આપી છે કે ભારત પાસે 74 દિવસનો તેલ ભંડાર છે. IOCL પાસે આમાંથી 40-42 દિવસ, સરકારી ભંડારમાં 9 દિવસ, અને બાકીનો BPCL અને HPCL જેવા સરકારી ઉપક્રમો પાસે સંગ્રહિત છે. એટલે કે, ભારત હાલમાં સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે, પરંતુ જો પરિસ્થિતિ વધુ વણસે તો ચોક્કસપણે આંચકો લાગી શકે છે.

શું ઈરાન ખરેખર આ માર્ગ બંધ કરશે?

નિષ્ણાતો માને છે કે આ માર્ગ ઈરાન માટે એટલો જ મહત્વપૂર્ણ છે જેટલો તે બાકીના વિશ્વ માટે છે. ઈરાન પણ આ માર્ગ દ્વારા ચીનને ઓઇલ વેચે છે, અને ચીન તેનો સૌથી મોટો ગ્રાહક છે. આવી સ્થિતિમાં, જો આ માર્ગ બંધ થઈ જાય, તો ઈરાનને જ નુકસાન થશે. એટલા માટે આખો માર્ગ બંધ કરવો ભાગ્યે જ શક્ય છે, પરંતુ યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિમાં પણ, પુરવઠો ગમે ત્યારે બંધ થઈ શકે છે, જે વિશ્વ માટે મોટો ફટકો હશે.

પરિણામ શું આવશે?

જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો પુરવઠો ખોરવાઈ જાય, તો વિશ્વમાં ઇંધણના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે, ફુગાવો વધી શકે છે અને ભારત જેવા દેશોના આર્થિક વિકાસ પર અસર પડી શકે છે. આ વેપાર, પુરવઠા શૃંખલા અને ભૂરાજનીતિ સાથે સંકળાયેલ એક જટિલ મુદ્દો છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નાનો છે, પરંતુ તેનું મહત્વ ખૂબ મોટું છે. ભારત જેવા ઉભરતા દેશ માટે, તેનો ખુલ્લો પુરવઠો જીવનરેખા જેવો છે અને તેથી જ જ્યારે પણ વિશ્વમાં સંઘર્ષ થાય છે, ત્યારે દરેકની નજર પહેલા આ માર્ગ પર જાય છે. આ ફક્ત દરિયાઈ માર્ગ નથી, તે વિશ્વની ઊર્જાની નાડી પણ છે.

આ પણ વાંચોઃ ઇન્ટેલમાં કરાશે મોટા પાયે છટણી, એક સાથે 10 હજાર લોકો ગુમાવશે નોકરી