ઓનલાઈન અભ્યાસે બાળકોની વિચારસરણી, લેખન અને સમજવાની શક્તિને નબળી પાડી!

HD News Desk, ઓગસ્ટ 6, 2025: કોરોના કાળ દરમિયાન, જ્યારે શાળાઓ બંધ હતી અને બાળકોને ઘરેથી અભ્યાસ કરવો પડતો હતો, ત્યારે ઓનલાઈન વર્ગો એકમાત્ર વિકલ્પ બની ગયા હતા. પરંતુ હવે જે પરિણામો આવી રહ્યા છે તે ચિંતાજનક છે. એક સંશોધન મુજબ, ઓનલાઈન અભ્યાસે બાળકોની બૌદ્ધિક ક્ષમતાને ધીમી કરી દીધી છે. તેમની વિચારવાની, લખવાની અને સમજવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો થયો છે.

ગૌતમ બુદ્ધ યુનિવર્સિટીના શિક્ષકોએ આ દિશામાં ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કર્યો અને જાણવા મળ્યું કે ઓનલાઈન અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓમાં ભાષાની પકડ, યાદશક્તિ અને વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતામાં ઘટાડો જોવા મળે છે. યુનિવર્સિટીના શિક્ષણ વિભાગના સહાયક પ્રોફેસર ડૉ. ભારતી સિંહ અને તેમના સાથી ડૉ. આનંદ સિંહે આ સંશોધનનું નેતૃત્વ કર્યું.

સંશોધન શું કહે છે?

આ સંશોધન માટે ધોરણ આઠમા અને બારમાના વિદ્યાર્થીઓની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. અભ્યાસમાં એવું જોવા મળ્યું કે આ બાળકોની લેખન શૈલી, વાંચન ક્ષમતા, વિષયને સમજવા અને યાદ રાખવાની શક્તિ પહેલા કરતા નબળી પડી ગઈ છે. જે બાળકો પહેલા સરળતાથી ૩૦૦-૪૦૦ શબ્દો લખી શકતા હતા, તેઓ હવે ફક્ત ૧૦૦-૧૫૦ શબ્દોમાં જ થાકી જાય છે.

કેસ સ્ટડી ૧: ધોરણ આઠમાના વિદ્યાર્થીનો અનુભવ

એક વિદ્યાર્થીએ જણાવ્યું કે તે હવે પહેલાની જેમ વાંચી શકતી નથી. લાંબા સમયથી ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું મુશ્કેલ બન્યું છે. લખવામાં આળસ છે અને શબ્દો યાદ રાખવાની શક્તિ પણ નબળી પડી ગઈ છે. વિદ્યાર્થીએ એમ પણ કહ્યું કે જ્યારથી ઓફલાઈન વર્ગો ફરી શરૂ થયા છે, ત્યારથી તેને વિષયોને સમજવા માટે વધુ મહેનત કરવી પડે છે.

કેસ સ્ટડી ૨: ધોરણ બારમાના વિદ્યાર્થીએ એમ પણ કહ્યું – ધ્યાન ભટકાય છે

બીજા કિસ્સામાં, ધોરણ બારમાના એક વિદ્યાર્થીએ જણાવ્યું કે ઓનલાઈન અભ્યાસ દરમિયાન, તેનું ધ્યાન મોબાઈલ અને સોશિયલ મીડિયા તરફ વધુ જતું હતું. તે હજુ પણ પુસ્તકો પર વધુ સમય આપી શકતો નથી. લાંબા જવાબો લખવા અને ઊંડાણપૂર્વક વિચાર કરવો એ તેમના માટે એક પડકાર બની ગયો છે.

વિચારવાની ક્ષમતા પર અસર પડી

સંશોધકોએ જણાવ્યું હતું કે ઓનલાઈન અભ્યાસમાં બાળકોને ફક્ત સ્ક્રીન સામે બેસીને સાંભળવું અને જોવું પડતું હતું. તેમની પોતાની રીતે લખવાની અને વિચારવાની પ્રેક્ટિસ ઓછી થઈ ગઈ. આ જ કારણ છે કે હવે બાળકોમાં વિશ્લેષણાત્મક વિચારસરણી અને સર્જનાત્મકતામાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે.

ગૌતમ બુદ્ધ યુનિવર્સિટીના સહાયક પ્રોફેસર ડૉ. આનંદ સિંહ કહે છે કે બાળકોની બૌદ્ધિક ક્ષમતા સુધારવા માટે, હવે આપણે ઑફલાઇન શિક્ષણની સાથે વાંચન અને લેખનની પ્રેક્ટિસ પણ વધારવી પડશે. તેમણે જણાવ્યું કે હવે તેઓ વિદ્યાર્થીઓને વર્ગમાં દરરોજ 30 થી 40 મિનિટ ફક્ત હસ્તલેખન અને વિચારવાના કાર્યોમાં જ વિતાવી રહ્યા છે.

વિદ્યાર્થીઓમાં આત્મવિશ્વાસનો પણ અભાવ છે

ડૉ. ભારતી સિંહે જણાવ્યું હતું કે આ સંશોધનમાં સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ સામે આવી છે કે ઓનલાઈન અભ્યાસ દરમિયાન બાળકોનો આત્મવિશ્વાસ પણ ઘટી ગયો છે. તેઓ હવે ખુલ્લેઆમ પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરી શકતા નથી અને પરીક્ષામાં ઓછા માર્ક્સ મળવાનો ડર અનુભવે છે. ઓનલાઈન શિક્ષણે બાળકોને ઓછા વાચાળ અને શરમાળ બનાવ્યા છે.

આ પણ વાંચો: ‘હું તેનો પહેલો દર્દી, એ મારી છેલ્લી ડૉક્ટર’, એન્જિનિયરે ટૂંકાવ્યો જીવ, સ્યુસાઈડ નોટમાં લખ્યું…