નવી મુશ્કેલીની દસ્તક! ઈરાનમાં અરાજકતા અને તુર્કીમાં આંતરિક સુરક્ષાનો ખતરો

HD News Desk HD News deskLast Updated: એપ્રિલ 6, 2026

3 minutes read

Iran Israel Conflict 2026 : તુર્કી અને ઈરાન વચ્ચે સદીઓ જૂની દુશ્મનાવટ રહી છે, પરંતુ બંને દેશો ક્યારેય સંપૂર્ણ યુદ્ધમાં ઉતર્યા નથી. તુર્કી “નબળું ઈરાન” જોઈ શકે છે, પરંતુ “નાશ પામેલ ઈરાન” તેના પોતાના અસ્તિત્વ માટે ખતરો ઉભો કરે છે. જો ઈરાનનો પ્રભાવ ઘટશે, તો તુર્કી અને ઈઝરાયલ વચ્ચેનો બફર તૂટી જશે. ભવિષ્યમાં મધ્ય પૂર્વની સ્થિરતા તુર્કી પશ્ચિમ સાથેના તેના કરારો સાથે તેની ઓટ્ટોમન જેવી મહત્વાકાંક્ષાઓને કેવી રીતે સંતુલિત કરે છે તેના પર નિર્ભર છે. હાલ માટે, મધ્ય પૂર્વના દરવાજા પર ખટખટાવી રહેલું આ નવું સંકટ તુર્કી માટે એક દુઃસ્વપ્નથી ઓછું નથી.

આજકાલ તુર્કી શા માટે ચિંતિત છે?

મધ્ય પૂર્વના ચેસબોર્ડ પર હાલમાં જે પ્યાદાઓ ખસેડવામાં આવી રહ્યા છે તે ફક્ત ઈરાનમાં શાસન પરિવર્તન સુધી મર્યાદિત નથી. અંકારામાં એવી અફવાઓ ફેલાઈ રહી છે કે અમેરિકા અને ઈઝરાયલ વચ્ચેનું આ સંયુક્ત અભિયાન ઈરાનને ઘૂંટણિયે પાડવા અને તેને પશ્ચિમી પરિસ્થિતિઓ સ્વીકારવા માટે મજબૂર કરવાનું એક મોટું કાવતરું છે. વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતો માને છે કે ઈરાનમાં કોઈપણ અસ્થિરતા તુર્કી માટે ડોમિનો અસર પેદા કરી શકે છે, જેના પરિણામો અંકારા સુધી પહોંચશે.

ડોમિનો ઇફેક્ટ એ એક સાંકળ પ્રતિક્રિયા છે જ્યાં એક નાની ઘટના અથવા પરિવર્તન તેની આસપાસની અન્ય ઘટનાઓને પ્રભાવિત કરે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, એક ઘટના બીજી ઘટનાઓને ઉત્તેજિત કરી શકે છે જે પહેલા કરતા વધુ ગંભીર હોઈ શકે છે.

પરંતુ સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે: જો આ દબાણ હેઠળ ઈરાન તૂટી પડે છે, તો શું તુર્કી તેનો ભોગ બનશે?

કુર્દિશ ચળવળ: તુર્કીનો સૌથી જૂનો ભય

તુર્કીની સૌથી મોટી ચિંતા ઈરાનના નબળા પડવાની નહીં, પરંતુ તેના વિઘટનની છે. ઇરાક અને સીરિયાના કડવા અનુભવોમાંથી શીખ્યા પછી, તુર્કી જાણે છે કે સત્તાનો શૂન્યાવકાશ હંમેશા અલગતાવાદને જન્મ આપે છે. ઈરાનમાં કાર્યરત કુર્દિશ બળવાખોર જૂથ, કુર્દીસ્તાન ફ્રી લાઈફ પાર્ટી (PJAK), વૈચારિક રીતે તુર્કીના કટ્ટર દુશ્મન, કુર્દીસ્તાન વર્કર્સ પાર્ટી (PKK) સાથે જોડાયેલું છે. જો તેહરાન નબળું પડે છે, તો આ આતંકવાદી જૂથો આ નવા કોરિડોરમાં તેમની પ્રવૃત્તિઓને વધુ તીવ્ર બનાવશે. તુર્કીને ડર છે કે તેની સરહદો પર કુર્દિશ બળવાખોરીનો એક નવો કોરિડોર ઉભરી શકે છે, જેને બાહ્ય દળોનો ટેકો મળશે. આ સ્પષ્ટપણે તુર્કીના અર્થતંત્ર પર અસર કરશે.

તુર્કી પહેલાથી જ સીરિયા, ઇરાક અને અફઘાનિસ્તાનથી લાખો શરણાર્થીઓનો બોજ ઉઠાવી રહ્યું છે. એક અહેવાલ મુજબ, તુર્કીમાં 1,20,000 થી વધુ નોંધાયેલા અફઘાન શરણાર્થીઓ અને 3,00,000 થી વધુ અનિયમિત સ્થળાંતર કરનારાઓ છે, જે સીરિયન પછી બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું જૂથ છે. હાલમાં, દેશમાં સ્થળાંતર કરનારાઓ સામે જાહેર લાગણી મજબૂત છે, અને અર્થતંત્ર દબાણ હેઠળ છે. ઈરાનના પતનનો અર્થ લાખો ઈરાની નાગરિકોનું સ્થળાંતર થશે. જો શરણાર્થીઓનો બીજો મોજો તુર્કી તરફ આગળ વધે છે, તો તે એર્દોગન વહીવટ માટે માત્ર આર્થિક જ નહીં પરંતુ એક મોટો રાજકીય જોખમ પણ ઉભો કરશે.

શું તુર્કી ઇઝરાયલ માટે ‘નવું ઈરાન’ છે?

છેલ્લા કેટલાક સમયથી, તુર્કીને ઈરાન કરતાં ઇઝરાયલ માટે મોટો અને વધુ આધુનિક ખતરો માનવામાં આવે છે. આનું નક્કર કારણ છે.

વૈચારિક નેતૃત્વ: ઈરાન એક શિયા શક્તિ છે, જ્યારે તુર્કી, રાષ્ટ્રપતિ એર્દોગનના નેતૃત્વ હેઠળ, સુન્ની વિશ્વનું નેતૃત્વ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

લશ્કરી શ્રેષ્ઠતા: ઈરાનની તુલનામાં, તુર્કી નાટો સભ્ય છે. તેની પાસે આધુનિક ડ્રોન (બાયરાક્તાર) અને મિસાઇલ સંરક્ષણ પ્રણાલી જેવી ટેકનોલોજી છે, જે તેને વધુ સક્ષમ પ્રતિસ્પર્ધી બનાવે છે.

આર્થિક યુદ્ધ: તુર્કી એકમાત્ર G20 દેશ છે જેણે ઇઝરાયલ સાથે વેપાર પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદ્યો છે, જે સીધા મુકાબલાનો સંકેત આપે છે.

હોર્મુઝ અને વેપાર હિતો વચ્ચે, એર્દોગનનું તાત્કાલિક ધ્યાન આર્થિક કોરિડોરને સુરક્ષિત કરવા પર છે. તુર્કી, ઇજિપ્ત અને સાઉદી અરેબિયાએ સંયુક્ત રીતે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ખુલ્લો રાખવા માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને એક પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. તેહરાન હવે સુએઝ કેનાલની જેમ જહાજો પર ટોલ વસૂલવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. એવી ચર્ચા છે કે તુર્કી, ઇજિપ્ત અને સાઉદી અરેબિયા આ જળમાર્ગ દ્વારા તેલના પ્રવાહનું સંચાલન કરવા માટે એક કન્સોર્ટિયમ બનાવી શકે છે. આ તુર્કીની આ ક્ષેત્રમાં પોતાને “પાવરહાઉસ” તરીકે સ્થાપિત કરવાની વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે.

તુર્કી ઈરાન યુદ્ધથી દૂર રહેવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે

ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધની ગરમી તુર્કીના હવાઈ ક્ષેત્રમાં પહોંચી ગઈ છે. તાજેતરમાં, ઈરાન દ્વારા છોડવામાં આવેલી બેલિસ્ટિક મિસાઈલોએ તુર્કીના હવાઈ ક્ષેત્રનું ઉલ્લંઘન કર્યું હતું, જેને પૂર્વ ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં નાટોની મિસાઈલ સંરક્ષણ પ્રણાલી દ્વારા તોડી પાડવામાં આવી હતી. તુર્કી માટે આ ચોથી આવી ઘટના છે, જે સાબિત કરે છે કે તે ઈચ્છે તો પણ આ યુદ્ધથી બહાર રહી શકતું નથી. ઈરાને મધ્ય પૂર્વમાં મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા શરૂ કર્યા છે, જેમાં ઇઝરાયલ, ઇરાક, જોર્ડન અને તમામ છ ખાડી દેશો પર હુમલાઓનો સમાવેશ થાય છે, જેનો હેતુ યુએસ સંપત્તિઓને નિશાન બનાવવાનો છે.

પરંતુ તુર્કી એવું નથી, જોકે તેની પાસે ઘણી સંવેદનશીલ જગ્યાઓ છે જ્યાં અજાણ્યા સંખ્યામાં યુએસ સૈનિકો તૈનાત છે. દક્ષિણ તુર્કી શહેર અદાના નજીક એક મુખ્ય નાટો એરબેઝ, ઇન્સિર્લિક, દાયકાઓથી યુએસ સૈનિકો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાય છે. બીજું કુરેસિક છે, જે માલત્યા પ્રાંતમાં સ્થિત નાટો રડાર બેઝ છે. જોકે તુર્કીએ સ્પષ્ટપણે ઇનકાર કર્યો છે કે રડાર ડેટાનો ઉપયોગ ક્યારેય ઇઝરાયલને મદદ કરવા માટે થયો નથી, તેની હાજરીએ તેહરાનને અસ્વસ્થ કરી દીધું છે. જો કે, ઈરાન નાટો સભ્ય દેશ પર હુમલાના પરિણામોને પણ સમજે છે. તુર્કી પર હુમલો ન કરવાનો ઈરાનનો નિર્ણય સદ્ભાવનાનો વિષય નથી, પરંતુ એક જટિલ વ્યૂહાત્મક ગણતરીનું પરિણામ છે.