હોળી 2026: બંગાળમાં ડોલ ઉત્સવ, ગોવામાં શિગ્મોત્સવ, હોળીના કેટલા નામ, કેટલી અલગ પરંપરાઓ?
હોળીને ભલે રંગોનો ત્યોહાર કહેવામાં આવે, પરંતુ આ માત્ર રંગો સુધી મર્યાદિત નથી. દેશના કેટલાક એવા ભાગો છે જ્યાં હોળીને અલગ નામથી ઓળખવામાં આવે છે. અહીંની પરંપરાઓ પણ ઉત્તર ભારતથી ખૂબ અલગ છે. અહીંની હોળીનો ત્યોહાર રંગો સાથે ખાસ પ્રકારના નૃત્ય અને સંગીતના નામે જાણીતો છે. ક્યાંક હોળીને ખેતી-કિસાણીના ઉત્સવ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે તો ક્યાંક પૌરાણિક જંગીઓ ઇતિહાસને જીવંત કરી દે છે.
ઉત્તર ભારતની હોળીને મોટાભાગના લોકો જાણે છે. તો ભલે બરસાનાની લઠ્મર હોય કે અવધની રંગોઉત્સવ. જાણો, ઉત્તર ભારત ઉપરાંત દેશના અલગ-અલગ ભાગોમાં હોળીને કેટલા નામોથી ઓળખવામાં આવે છે અને ત્યાંની પરંપરાઓ કેટલી અલગ છે.
બંગાળમાં બસંત ઉત્સવ અને ડોલ જાત્રા
પૂર્વ તરફ શાંતિનિકેતનની વાત કરીએ તો અહીં હોળી ‘બસંત ઉત્સવ’માં બદલાઈ જાય છે, જે રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના આદર્શોથી પ્રેરિત વસંત ઋતુનો એક ઉત્સવ છે. અહીં પીળા રંગના વસ્ત્રો પહેરેલા વિદ્યાર્થીઓ ફૂલોથી સજાયેલા વૃક્ષોની નીચે રવીન્દ્ર સંગીત ગાતા છે અને શાસ્ત્રીય નૃત્ય પ્રસ્તુત કરે છે. ગંડગડ અને આનંદના બદલે, અહીં શાળીનતા અને સંયમ દેખાય છે. સુકા રંગોને કોમળ ભાવથી લગાવવામાં આવે છે.
ડોલ ઉત્સવ (1)
બંગાળમાં દોલ ઉત્સવ રાધા-કૃષ્ણના પ્રેમ અને ભક્તિના પ્રતીક તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત, બંગાળમાં હોળીને દોલ ઉત્સવ, દોલ જાત્રા (Dol Jatra) અને દોલ પૂર્ણિમા પણ કહેવામાં આવે છે. આ રાધા-કૃષ્ણના પ્રેમ અને ભક્તિના પ્રતીક તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. રંગ-ગુલાલ સાથે-સાથે કીર્તન અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનું વિશેષ મહત્વ રહે છે.
શાંતિનિકેતનનો ઉત્સવ
View this post on Instagram
મણિપુરનો યાઓશાંગ
પૂર્વોત્તરના મણિપુરમાં યાઓશાંગ ઉજવવાની પરંપરા છે. આ છ દિવસનો ત્યોહાર છે અને તેમાં હોળી સાથે-સાથે સ્થાનિક રીતિ-રિવાજો પણ સામેલ થાય છે. રમતોની સ્પર્ધાઓ, પરંપરાગત નૃત્ય અને ઘાસ-ફૂસની જૂંપડીને બાળવાની રસ્મ સાથે ઉત્સવની શરૂઆત થાય છે. બાળકો ઘર-ઘર જઈને સમુદાયિક કાર્યક્રમો માટે ચંડો એકઠો કરે છે, જેથી આ ત્યોહાર ફજૂલખર્ચીના બદલે સામૂહિક જવાબદારીનો પાઠ બની જાય છે.
યાઓશાંગ.
ગોવામાં શિગ્મોત્સવ
ગોવામાં હોળીને શિગ્મો અથવા શિગ્મોત્સવ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. તેને ખેતી-કિસાણી સાથે જોડાયેલો એક જીવંત લોક ઉત્સવ કહેવામાં આવે છે. રંગબાજીના બદલે, આ ઉત્સવમાં ભવ્ય જુલુસ, ઢોલ-નગારાના સાથે સજ્જ પ્રસ્તુતિઓ અને પૌરાણિક જંગીઓ ગામની ગલીઓને જીવંત કરી દે છે. શિગ્મો વસંતના આગમન અને સદ્ગુણની જયનો ઉત્સવ છે. અહીં આવનારા પર્યટકો પણ તેનો આનંદ માણે છે.
શિગ્મોત્સવ.
પંજાબમાં હોલા મોહલ્લા
Hola Mohalla is grand Holi celebrated by Guru Gobind Singh Ji’ Khalsa in defiance of Islamic Mughal fatwa to not celebrate Holi. Grand Holi as Hola is ordained by Guru Gobind Singh Ji himself. pic.twitter.com/G8GEqDrF6d
— Arshdeep Singh Saini (@the_lama_singh) March 3, 2026
પંજાબના આનંદપુર સાહિબમાં હોળી હોલા મોહલ્લા સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આ ઉત્સવ હોળીના આગલા દિવસે થાય છે. હોલાનો અર્થ છે હુમલો અથવા સૈન્ય અભ્યાસ અને મોહલ્લાનો અર્થ જુલુસ અથવા જૂથ છે. આ રીતે હોલા મોહલ્લા માત્ર ધાર્મિક ત્યોહાર નથી, પરંતુ સિખ પરંપરામાં સાહસ અને એકતાનું પ્રતીક છે.
હોલા મોહલ્લા સિખ પરંપરામાં સાહસ અને એકતાનું પ્રતીક છે.
આની શરૂઆત 1701માં દસમા સિખ ગુરુ, ગુરુ ગોવિંદ સિંહ જીએ કરી હતી. તેનો હેતુ સિખોને શૌર્ય, અનુશાસન અને યુદ્ધ-કૌશલ માટે તૈયાર કરવાનો હતો. અહીંના ઉત્સવમાં યુદ્ધ કૌશલ પર ભાર આપવામાં આવે છે.
નિહંગ સિખો ઘોડસવારી અને હથિયારોનું પ્રદર્શન કરે છે, જેથી આ ત્યોહાર અનુશાસન, સાહસ અને આધ્યાત્મિક ગૌરવનું પ્રતીક બને છે. આ રીતે હોળીને દેશભરમાં રંગો સાથે અલગ-અલગ રીતિ-રિવાજો સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આ ત્યોહાર અનેકતામાં એકતાનું સંદેશ આપવા સાથે ભારતની વિવિધતાને પણ દર્શાવે છે.
