સરકારી મલ્ટી-ટાસ્કિંગનો વધતો ભાર, વાયુસેનાથી રેલવે સુધી દરેક તંત્ર વધારાના કામમાં વ્યસ્ત

Government multi-tasking system: સરકાર વારંવાર સંપૂર્ણ સરકારી અભિગમ અને મજબૂત લોકશાહીના દાવા કરે છે. પરંતુ હકીકત એ છે કે દરેક તંત્રને તેના મૂળ કાર્યથી હટાવીને અન્ય જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી રહી છે. આજે વાયુસેનાએ NEET-UG પરીક્ષાના પેપર પહોંચાડ્યા, શિક્ષકો શિક્ષણ છોડીને મતગણતરી કરતા ચૂંટણીની ફરજોમાં જોડાઈ ગયા છે, રેલ્વે મુસાફરો કરતાં મતદારોના પરિવહન માટે વિશેષ વ્યવસ્થાઓ કરી રહી છે અને આધ્યાત્મિક બાબાઓ ધર્મ સુધી સીમિત રહેવાને બદલે હવે રાજકીય મેદાનમાં કુદી પડ્યા છે.

આ મલ્ટી-ટાસ્કિંગના ચક્રમાં પહેલેથી જ પડકારોનો સામનો કરતી વ્યવસ્થાઓ વધુ નબળી બની રહી છે. પરિણામે વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય, શિક્ષણની ગુણવત્તા અને સામાન્ય નાગરિકોની મૂળભૂત સમસ્યાઓ પાછળ ધકેલાઈ રહી છે. સવાલ એ છે કે શું દરેક સંસ્થાને તેના મૂળ કાર્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂર નથી?

વાયુસેના: પેપર લીકની નિષ્ફળતા છુપાવવા આકાશી મિશન

NEET-UG 2026ના પેપર લીક વિવાદ બાદ સરકાર અને NTAએ પરીક્ષા પેપરની સુરક્ષિત ડિલિવરી માટે ભારતીય વાયુસેનાના હેલિકોપ્ટર્સનો સહારો લીધો છે. 200થી વધુ સોર્ટીઝ દ્વારા દેશભરના 18થી 20 કેન્દ્રો સુધી પ્રશ્નપત્રો પહોંચાડવામાં આવ્યા છે. સાથે CRPF-CISF સુરક્ષા, બાયોમેટ્રિક ચકાસણી અને AI આધારિત દેખરેખ જેવી વ્યવસ્થાઓ પણ ગોઠવવામાં આવી છે. રી-એક્ઝામ 21 જૂને યોજાનાર છે.

જોકે આ પગલાને સરકાર દ્વારા સુરક્ષા અને પારદર્શિતાના પ્રયાસ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ તેના પર અનેક સવાલો પણ ઉઠી રહ્યા છે. વિપક્ષ અને વિદ્યાર્થીઓ પૂછે છે કે સિવિલિયન વ્યવસ્થા (NTA) વારંવાર કેમ નિષ્ફળ જાય છે? સેનાના સંસાધનોનો આ ઉપયોગ કેટલો યોગ્ય છે? ટેક્સપેયર્સના પૈસા અને સેનાના સમયનો બગાડ થઈ રહ્યો છે. આ પ્રકારની વ્યવસ્થાઓથી જાહેર નાણાં અને મહત્વપૂર્ણ સંસાધનો પર વધારાનો બોજ પડે છે.

વિરોધીઓનું માનવું છે કે આ સમગ્ર કવાયત મૂળ સમસ્યાનો ઉકેલ નહીં, પરંતુ વ્યવસ્થાની ખામીઓને ઢાંકવાનો પ્રયાસ વધુ લાગે છે. બીજી તરફ, ગરમીના કપરા સમયમાં હજારો વિદ્યાર્થીઓને પરીક્ષા કેન્દ્ર સુધી પહોંચવામાં પડતી મુશ્કેલીઓ અને તેમની અન્ય વાસ્તવિક ચિંતાઓ હજુ પણ યથાવત છે. પ્રશ્ન એ છે કે શું ધ્યાન મૂળભૂત સુધારાઓ પર કેન્દ્રિત થવું જોઈએ કે પછી દરેક નિષ્ફળતા પછી અસાધારણ પગલાં લેવામાં આવશે?

શિક્ષકો: બિન-શૈક્ષણિક ફરજોનું વધતું ભારણ

ગુજરાત સહિત દેશભરમાં મોટી સંખ્યામાં શિક્ષકોને BLO તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. મતદાર યાદીની સુધારણા, મતદાન અને મતગણતરી જેવી ચૂંટણી સંબંધિત કામગીરીમાં તેમની સેવાઓ લેવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં હજારો સરકારી શાળાના શિક્ષકો આ જવાબદારીઓ નિભાવી રહ્યા છે.

શિક્ષક સંઘો અને શિક્ષણ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા લોકોનું કહેવું છે કે આનાથી શાળાઓમાં નિયમિત શિક્ષણ કાર્ય ખોરવાઈ રહ્યું છે. ઘણી જગ્યાએ શિક્ષકો ચૂંટણીની ફરજોમાં વ્યસ્ત હોવાથી વિદ્યાર્થીઓને પૂરતો સમય અને માર્ગદર્શન મળતું નથી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં એક જ શિક્ષક પર મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓની જવાબદારી આવી પડી છે, જેના કારણે શિક્ષણની ગુણવત્તા પર અસર થવાની ચિંતા છે.

આ ઉપરાંત શિક્ષકો પહેલેથી જ સર્વેક્ષણો, આરોગ્ય અભિયાનો, આધાર સંબંધિત કામગીરી, વસતિ ગણતરી અને અન્ય અનેક બિન-શૈક્ષણિક જવાબદારીઓ નિભાવી રહ્યા છે. પરિણામે તેમના પર કામનું ભારણ સતત વધતું જાય છે. શિક્ષક સંગઠનોનું માનવું છે કે શિક્ષકોને મુખ્યત્વે શિક્ષણ કાર્ય પર કેન્દ્રિત રાખવા જોઈએ, જેથી વિદ્યાર્થીઓના અભ્યાસ અને ભવિષ્ય પર તેની નકારાત્મક અસર ન પડે.

આ ચર્ચાનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે શિક્ષણ વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવા માટે શિક્ષકોનો સમય અને ઊર્જા વર્ગમાં વધુ ઉપયોગમાં લેવાય કે પછી તેઓને સતત વધતી વહીવટી અને ચૂંટણી સંબંધિત ફરજો સોંપવામાં આવે. BLO ડ્યુટીમાં તણાવને કારણે કેટલાક કેસમાં મૃત્યુ અને આત્મહત્યાના પ્રયાસો પણ થયા છે. શિક્ષણ વ્યવસ્થા વધુ ખાડે જઈ રહી છે. વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય જોખમમાં છે, પરંતુ સરકારને ચૂંટણી મશીનરી વધુ મહત્ત્વની લાગે છે.

રેલવે: ચૂંટણીમાં વિશેષ વ્યવસ્થા, પરીક્ષાર્થીઓ માટે પડકારો

આપણે જોયું કે ચૂંટણીના સમયગાળા દરમિયાન રેલવે સેવાઓનો ઉપયોગ મતદારોને એક રાજ્યથી બીજા રાજ્ય સુધી પહોંચાડવા માટે કરવામાં આવ્યો. વિવિધ રાજકીય પક્ષો અને સંસ્થાઓ દ્વારા માઈગ્રન્ટ વર્કર્સ માટે વિશેષ ટ્રેનોની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી, સુરતથી પશ્ચિમ બંગાળ સુધી “વોટર સ્પેશિયલ” ટ્રેનો ચલાવવામાં આવી, જેમાં હજારો માઈગ્રન્ટ વર્કર્સને મફત અથવા વિશેષ વ્યવસ્થાથી મોકલવામાં આવ્યા.

બીજી તરફ, NEET જેવી રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓ આપવા જતા વિદ્યાર્થીઓ માટે પૂરતી પરિવહન વ્યવસ્થા કે સ્પેશિયલ વ્યવસ્થા નથી. હીટવેવ જેવી પરિસ્થિતિઓ, ટ્રેન વિલંબ અને લાંબા અંતરની મુસાફરીના કારણે વિદ્યાર્થીઓને ઘણી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે. સરકાર તરફથી રાજ્ય સ્તરે પરિવહન સુવિધાઓ ગોઠવવા સૂચનાઓ આપવામાં આવે છે, પરંતુ અમલ અધૂરો રહે છે. પરિણામે પરીક્ષાર્થીઓ માટે ઉપલબ્ધ સુવિધાઓ અને ચૂંટણી સમયે કરવામાં આવતી વિશેષ વ્યવસ્થાઓ વચ્ચે સ્પષ્ટ અસંતુલન જોવા મળે છે.

બાબાઓ: આધ્યાત્મિકતા અને રાજનીતિનું મિશ્રણ

ગુજરાત અને દેશભરમાં બાગેશ્વર ધામ, યોગી આદિત્યનાથ જેવા ઘણા આધ્યાત્મિક નેતાઓ રાજકીય મંચ પર સક્રિય છે. તેમના ભાષણો, સભાઓ અને પ્રભાવ વધ્યો છે. વિરોધીઓ તેને “ધર્મ અને રાજનીતિનું અનુચિત મિશ્રણ” કહે છે, જે લોકશાહીના મૂળ સિદ્ધાંતોને નુકસાન પહોંચાડે છે.

અન્ય કર્મચારીઓ અને વ્યવસ્થાની અસર

રેવન્યુ અધિકારીઓ, આંગણવાડી કાર્યકર્તાઓ અને અન્ય સરકારી કર્મચારીઓ પણ ચૂંટણી અને અન્ય કામોમાં વ્યસ્ત છે. આનાથી મૂળ વિભાગો (શિક્ષણ, આરોગ્ય, પરિવહન)ની કાર્યક્ષમતા ઘટી રહી છે. NEET જેવી પરીક્ષાઓમાં પેપર લીક, વિલંબ અને તણાવને કારણે વિદ્યાર્થીઓમાં આત્મહત્યાના કેસ પણ વધ્યા છે.

સરકાર કહે છે કે આ વ્યવસ્થા લોકશાહીને મજબૂત કરે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે…

• શિક્ષણ વ્યવસ્થા ખોરવાઈ રહી છે.
• વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય જોખમમાં છે.
• સેના, રેલવે અને શિક્ષકો પર વધારાનો બોજ.
• મૂળ સમસ્યાઓ (પારદર્શિતા, કાર્યક્ષમતા) ઉકેલાતી નથી, માત્ર છુપાવવાના પ્રયાસ થાય છે.

આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ એક મોટા સવાલ તરફ ઈશારો કરે છે કે, શું વ્યવસ્થા ખરેખર મજબૂત બની રહી છે, કે પછી તેના મૂળભૂત પડકારો વધુ જટિલ બનતા જઈ રહ્યા છે? શું આ સુપર પાવર લોકશાહી છે કે વ્યવસ્થાની નિષ્ફળતા? વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને નાગરિકોને વાસ્તવિક સુધારા અને પારદર્શિતાની જરૂર છે, નહીં કે મલ્ટી-ટાસ્કિંગના ખોખલા દાવા.

આ પણ વાંચો: રાજભરનો મોટો દાવો: સપામાં 100 ટકા ફૂટ પડશે, અનેક નેતાઓ ભાજપમાં જોડાવા તૈયાર